16
Tub va yasama so‘zlar
Darslik: 27-bet
MaqsadTub va yasama so‘zlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
tub so‘z · root wordyasama so‘z · derived wordasosdosh so‘zlar · words with a common stemyasama asos · derived stem
Tushuntirish
Tarkibi asos va yasovchi qo‘shimchaga bo‘linmaydigan so‘zlar tub so‘zlar deyiladi: tosh, temirga, quyoshimiz. Bu so‘zlarda faqat shakl yasovchi qo‘shimchalar bo‘lishi mumkin. Asosga so‘z yasovchi qo‘shimcha qo‘shilib hosil bo‘lgan so‘zlar yasama so‘zlar deyiladi: toshloq, temirchi, serquyosh. So‘zning qo‘shimchasiz qismi asos sanaladi. Bir umumiy asosga ega so‘zlar asosdosh so‘zlar bo‘ladi: tashvishli, sertashvish, tashvishlanmoq.
Namunalar
Tub: tosh, quyoshimiz (quyosh + -imiz — faqat shakl qo‘shimchasi).
Yasama: temirchi (temir + -chi), serquyosh (ser- + quyosh), toshloq (tosh + -loq).
Sinfda faoliyat
«Tub yoki yasama?»: o‘qituvchi so‘z aytadi, bolalar tub bo‘lsa o‘tiradi, yasama bo‘lsa turadi.
Mashq
1
Tub so‘zni toping: bog‘bon, bog‘, bog‘li.
Bog‘.
2
«Temirchi» qaysi so‘z: tubmi yoki yasamami? Nima uchun?
Yasama: temir asosiga so‘z yasovchi -chi qo‘shilgan.
3
«Kitoblarga» so‘zi tubmi yoki yasamami?
Tub: faqat shakl yasovchi qo‘shimchalar (-lar, -ga) bor.
4
Nima uchun «suvchi» va «suvli» asosdosh so‘zlar?
Ikkalasi ham bir xil asosdan (suv) yasalgan.