ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

So‘z yasovchi va shakl yasovchi qo‘shimchalar

Darslar 15–19 · 5 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
16

Tub va yasama so‘zlar

Darslik: 27-bet
MaqsadTub va yasama so‘zlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
tub so‘z · root wordyasama so‘z · derived wordasosdosh so‘zlar · words with a common stemyasama asos · derived stem
Tushuntirish

Tarkibi asos va yasovchi qo‘shimchaga bo‘linmaydigan so‘zlar tub so‘zlar deyiladi: tosh, temirga, quyoshimiz. Bu so‘zlarda faqat shakl yasovchi qo‘shimchalar bo‘lishi mumkin. Asosga so‘z yasovchi qo‘shimcha qo‘shilib hosil bo‘lgan so‘zlar yasama so‘zlar deyiladi: toshloq, temirchi, serquyosh. So‘zning qo‘shimchasiz qismi asos sanaladi. Bir umumiy asosga ega so‘zlar asosdosh so‘zlar bo‘ladi: tashvishli, sertashvish, tashvishlanmoq.

toshquyoshimizTubtemirchitoshloqserquyoshYasamaSo‘zlar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola «shaftolizor» so‘zini birinchi marta eshitdi. «Shaftoli» tub so‘zini bilgani uchun, bu shaftoli o‘sadigan joy ekanini taxmin qildi va lug‘atdan tekshirib ishonch hosil qildi.

Kim ishlatadi

Lug‘at tuzuvchi so‘zlar guruhini tartiblaydi, so‘z tarixini o‘rganuvchi tilshunos so‘zning kelib chiqishini kuzatadi, o‘qituvchi so‘z boyligini oshirishga yordam beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uchta so‘z tanlang va har birida so‘z yasovchi qo‘shimcha bor-yo‘qligini tekshirib, tub yoki yasama ekanini ayting.

Namunalar
quyoshasos+imizshakl yasovchi
Tub: tosh, quyoshimiz (quyosh + -imiz — faqat shakl qo‘shimchasi).
Yasama: temirchi (temir + -chi), serquyosh (ser- + quyosh), toshloq (tosh + -loq).
Sinfda faoliyat

«Tub yoki yasama?»: o‘qituvchi so‘z aytadi, bolalar tub bo‘lsa o‘tiradi, yasama bo‘lsa turadi.

Mashq
1
Tub so‘zni toping: bog‘bon, bog‘, bog‘li.
2
«Temirchi» qaysi so‘z: tubmi yoki yasamami? Nima uchun?
3
«Kitoblarga» so‘zi tubmi yoki yasamami?
4
Nima uchun «suvchi» va «suvli» asosdosh so‘zlar?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuni sovg‘asiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →