ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Morfologiya, so‘z tarkibi, asos va qo‘shimchalar

Darslar 11–14 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
13

Asos va qo‘shimchalar

Darslik: 23-bet
MaqsadAsos va qo‘shimchaning farqini tushuntirish va asosdosh so‘zlarni topish.
Yangi so‘zlar
asos · stemqo‘shimcha · suffixmustaqil qo‘llanish · independent useasosdosh so‘zlar · words with a common stem
Tushuntirish

So‘zning asosiy ma’nosini ifodalab, mustaqil qo‘llana oladigan qismi asos deyiladi. Mustaqil qo‘llana olmaydigan, asosga qo‘shilib yangi yoki qo‘shimcha ma’no yuklaydigan, shuningdek, so‘zlarni bog‘lashga xizmat qiladigan qism qo‘shimcha deyiladi. Masalan, mevazor, mevali, mevaning, mevalarni so‘zlarida meva — asos, uni mustaqil qo‘llash mumkin; -zor, -li, -ning, -lar, -ni esa qo‘shimcha, ularni yolg‘iz ishlatib bo‘lmaydi. Bir umumiy asosli so‘zlar asosdosh so‘zlar sanaladi: tashvishli, sertashvish, tashvishlanmoq.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Insho yozayotgan bola bir so‘zni takrorlayverishdan qochib, o‘sha asosdan yasalgan boshqa so‘zlarni ishlatdi. Matn boy va chiroyli chiqdi.

Kim ishlatadi

Yozuvchi matnni boyitish uchun qarindosh so‘zlarni tanlaydi, muharrir takrorlarni almashtiradi, nom tanlovchi yangi joyga mos nom izlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qisqa bir so‘zni tanlab, undan yasalgan boshqa so‘zlarni besh daqiqada imkon qadar ko‘p eslab ko‘ring.

Namunalar
mevaasos+zorqo‘shimcha
mevazor — meva + -zor (meva ko‘p joy); mevali — meva + -li.
yog‘liyog‘sizyog‘laseryog‘yog‘
Asosdosh so‘zlar: yog‘, yog‘li, yog‘siz, yog‘la, seryog‘.
Sinfda faoliyat

«Eng ko‘p so‘z»: ikki guruh «suv» asosidan so‘zlar hosil qiladi (suvchi, suvli, suvsiz, suvla...). Kim ko‘p topsa, g‘olib.

Mashq
1
Qaysi qism mustaqil qo‘llanadi: asosmi yoki qo‘shimcha?
2
«Mevalarni» so‘zida asos va qo‘shimchalarni ajrating.
3
«Gul» asosidan to‘rtta so‘z hosil qiling.
4
Nima uchun -zor, -li qo‘shimchalarini alohida so‘z sifatida ishlatib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir o‘lchagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →