ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Morfologiya, so‘z tarkibi, asos va qo‘shimchalar

Darslar 11–14 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
12

So‘z tarkibi

Darslik: 21–22-betlar
MaqsadSo‘zni asos va qo‘shimchalarga ajratish.
Yangi so‘zlar
so‘z tarkibi · word structureasos · stemqo‘shimcha · suffixma’noli qism · meaningful part
Tushuntirish

So‘z ma’noli qismlardan tarkib topadi. So‘z tarkibi asos va qo‘shimchalardan iborat. Masalan, ishchi, ishla, ishsiz, ishga so‘zlarida umumiy qism — ish. Qolgan qismlar (-chi, -la, -siz, -ga) ish ma’nosiga qo‘shilib kelgan. So‘zning tarkibini aniqlash uchun avval qo‘shimchalarni ajratib, keyin qolgan qismni — asosni topamiz. Qo‘shimchasiz so‘z ham bo‘lishi mumkin: kitob, uy, daraxt.

ish + -chi =ishchiish + -la =ishlaish + -siz =ishsizish + -ga =ishgaish — asos
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Lug‘atda so‘zlar asosi bilan beriladi. Uzun shakldagi so‘zni topolmagan bola qo‘shimchalarni ajratib, asosini qidirdi va ma’nosini tez topdi.

Kim ishlatadi

Lug‘at tuzuvchi so‘zlarni asosi bo‘yicha joylaydi, qidiruv tizimini yaratuvchi dasturchi so‘zning turli shakllarini bir asosga bog‘laydi, o‘qituvchi imloni tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uzun bir so‘zni toping va qo‘shimchalarini oxiridan boshlab birin-ketin olib tashlab, asosiga yetib boring.

Namunalar
ishchi = ish + -chi; ishsiz = ish + -siz; ishga = ish + -ga.
do‘stasos+larko‘plik+imizegalik+nitushum kelishigi
do‘stlarimizni = do‘st + -lar + -imiz + -ni.
Sinfda faoliyat

«Qismlarga bo‘l»: kartochkalardagi so‘zlarni (gulzor, bog‘bon, kitoblar, maktabdan) bolalar qismlarga bo‘lib, asosini aytadi.

Mashq
1
So‘z tarkibi nimalardan iborat?
2
«Suvchi» so‘zini qismlarga ajrating.
3
«Kitoblarimizda» so‘zining asosi va qo‘shimchalarini ayting.
4
Nima uchun ishchi, ishla, ishsiz so‘zlari bir-biriga yaqin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir o‘lchagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →