ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Sifat, uning yasalishi va sodda sifatlar

Darslar 89–92 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
91

Sifat yasovchi qo‘shimchalar va ularning imlosi

Darslik: 136–138-betlar
MaqsadSifat yasovchi qo‘shimchalarni bilish va ularning imlosini yozish.
Yangi so‘zlar
-li · -li (having)-siz · -siz (without)-iy · -iy (relating to)
Tushuntirish

Sifat yasovchi qo‘shimchalar ko‘p. -li, -dor, -mand, ser-, ba- asosda ifodalangan belgiga egalikni bildiradi: aqlli, ma’nodor, hunarmand, sermahsul, bamaza. -siz, no-, be- esa belgiga ega emaslikni bildiradi: kuchsiz, nodon, behush. -chan, -ma, -iy (-viy) ham sifat yasaydi: gapchan, ko‘chma, ilmiy, ma’naviy (ma’no+viy: unlidan keyin -viy yoziladi). -gi (-ki, -qi) payt va o‘rin otlariga qo‘shiladi: bahorgi, qishki, tungi. -simon o‘xshashlikni bildiradi: ipaksimon, qushsimon. Prefikslar (ser-, no-, ba-, be-) asosga qo‘shib yoziladi.

Ma’noQo‘shimchaMisol
egalik-li, -dor, -mand, ser-, ba-tuzli, ma’nodor, sershox
yo‘qlik-siz, no-, be-suvsiz, noma’lum, bebosh
payt, o‘rin-gi (-ki, -qi)kuzgi, ertangi, kechki
o‘xshashlik-simontuxumsimon, odamsimon
boshqa-chan, -ma, -iy (-viy)ishchan, qaynatma, tarixiy, dunyoviy
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxona yo‘riqnomasida «shovqinsiz o‘qish xonasi» va «shovqinli o‘yin xonasi» deb yozilgan. Bir asosga -siz va -li qo‘shilib qarama-qarshi ikki sifat yasalgan, shu bilan qisqa yozuv nimani kutish kerakligini aniq aytadi.

Kim ishlatadi

Lavha yozuvchi, yo‘riqnoma muallifi va reklama matni yaratuvchi aniq va qisqa sifatlar tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi kuningizga baho beruvchi ikki sifatni ayting va ularning qaysi birida -li, -siz, -dor, -iy kabi qo‘shimcha borligini aniqlang.

Namunalar
Bahorgi shamol yumshoq, qishki shamol esa kuchli.
Bu hunarmand usta ilmiy kitob yozdi.
Sinfda faoliyat

«Qarama-qarshi»: -li ↔ -siz juftlarini toping (kuchli — kuchsiz, ma’noli — ma’nosiz...) va gap ichida ishlating.

Mashq
1
-li va -siz qo‘shimchalarining ma’nosi qanday farq qiladi?
2
Qo‘shimchani ajrating: bahorgi, ilmiy, gapchan, ipaksimon.
3
«Ma’no» so‘zidan -viy bilan sifat yasang.
4
Nima uchun «ma’naviy» da -iy emas, -viy yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBayram sovg‘asi: so‘rovnomaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →