Sifat yasovchi qo‘shimchalar va ularning imlosi
Sifat yasovchi qo‘shimchalar ko‘p. -li, -dor, -mand, ser-, ba- asosda ifodalangan belgiga egalikni bildiradi: aqlli, ma’nodor, hunarmand, sermahsul, bamaza. -siz, no-, be- esa belgiga ega emaslikni bildiradi: kuchsiz, nodon, behush. -chan, -ma, -iy (-viy) ham sifat yasaydi: gapchan, ko‘chma, ilmiy, ma’naviy (ma’no+viy: unlidan keyin -viy yoziladi). -gi (-ki, -qi) payt va o‘rin otlariga qo‘shiladi: bahorgi, qishki, tungi. -simon o‘xshashlikni bildiradi: ipaksimon, qushsimon. Prefikslar (ser-, no-, ba-, be-) asosga qo‘shib yoziladi.
| Ma’no | Qo‘shimcha | Misol |
|---|---|---|
| egalik | -li, -dor, -mand, ser-, ba- | tuzli, ma’nodor, sershox |
| yo‘qlik | -siz, no-, be- | suvsiz, noma’lum, bebosh |
| payt, o‘rin | -gi (-ki, -qi) | kuzgi, ertangi, kechki |
| o‘xshashlik | -simon | tuxumsimon, odamsimon |
| boshqa | -chan, -ma, -iy (-viy) | ishchan, qaynatma, tarixiy, dunyoviy |
Kutubxona yo‘riqnomasida «shovqinsiz o‘qish xonasi» va «shovqinli o‘yin xonasi» deb yozilgan. Bir asosga -siz va -li qo‘shilib qarama-qarshi ikki sifat yasalgan, shu bilan qisqa yozuv nimani kutish kerakligini aniq aytadi.
Lavha yozuvchi, yo‘riqnoma muallifi va reklama matni yaratuvchi aniq va qisqa sifatlar tanlaydi.
Bugungi kuningizga baho beruvchi ikki sifatni ayting va ularning qaysi birida -li, -siz, -dor, -iy kabi qo‘shimcha borligini aniqlang.
«Qarama-qarshi»: -li ↔ -siz juftlarini toping (kuchli — kuchsiz, ma’noli — ma’nosiz...) va gap ichida ishlating.