90
Sifatlarning yasalishi
Darslik: 134–135-betlar
MaqsadTub va yasama sifatlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
tub sifat · root adjectiveyasama sifat · derived adjectiveasos · base
Tushuntirish
Tarkibida so‘z yasovchi qo‘shimcha bo‘lmagan sifatlar tub sifatlar deyiladi: katta, oq, yaxshi, yosh, tez. Asos va so‘z yasovchi qismdan iborat sifatlar yasama sifatlar sanaladi: aqlli, kuchsiz, ilmiy, qishki. Yasama sifatlar asosga qo‘shimcha qo‘shish yoki so‘zlarni qo‘shish orqali hosil bo‘ladi. Qo‘shimcha bilan: ilm+iy, kuch+li. So‘z qo‘shish bilan: oq+ko‘ngil = oqko‘ngil. Yasama sifatni topish uchun uning tarkibida asos va yasovchi qismni ajratish kerak.
Namunalar
Katta, tez, oq — tub sifatlar.
Kuchli, ilmiy, qishki — yasama sifatlar.
Sinfda faoliyat
«Ajrat!»: o‘qituvchi sifatlarni aytadi; bolalar qo‘l ko‘tarib «tub» yoki «yasama» deydi va yasamada qo‘shimchani ko‘rsatadi.
Mashq
1
Tub sifat qanday sifat?
Tarkibida so‘z yasovchi qo‘shimcha bo‘lmagan sifat.
2
Ajrating: katta, aqlli, ilmiy, tez.
Tub: katta, tez; yasama: aqlli, ilmiy.
3
«Kuch» otidan yasama sifat yasang.
Kuchli yoki kuchsiz.
4
Nima uchun «qishki» yasama sifat?
Chunki qish otiga -ki qo‘shimchasi qo‘shilib yasalgan.