Sifatlarning yasalishi
Tarkibida so‘z yasovchi qo‘shimcha bo‘lmagan sifatlar tub sifatlar deyiladi: katta, oq, yaxshi, yosh, tez. Asos va so‘z yasovchi qismdan iborat sifatlar yasama sifatlar sanaladi: aqlli, kuchsiz, ilmiy, qishki. Yasama sifatlar asosga qo‘shimcha qo‘shish yoki so‘zlarni qo‘shish orqali hosil bo‘ladi. Qo‘shimcha bilan: ilm+iy, kuch+li. So‘z qo‘shish bilan: oq+ko‘ngil = oqko‘ngil. Yasama sifatni topish uchun uning tarkibida asos va yasovchi qismni ajratish kerak.
| Tub | Yasama |
|---|---|
| sariq | bilimli |
| yumshoq | sharqiy |
| qisqa | kuzgi |
Qo‘llanmada «xavfsiz» va «xavfli» so‘zlari yozilgan. Bola asos «xavf» ekanini va -siz, -li qo‘shimchalari qarama-qarshi ma’no berishini ko‘radi, shuning uchun yo‘riqnomani to‘g‘ri tushunadi. Umuman, bu ko‘nikma yangi so‘zni o‘qiganda foydali.
Lug‘at tuzuvchi so‘zni asosi bilan birga joylaydi, tarjimon noma’lum so‘zni asosga ajratib ma’nosini topadi, muharrir qo‘shimchalarning to‘g‘ri yozilishini tekshiradi.
Bugun o‘qigan yoki eshitgan bitta yasama sifatdan asos va qo‘shimchani ajrating.
«Ajrat!»: o‘qituvchi sifatlarni aytadi; bolalar qo‘l ko‘tarib «tub» yoki «yasama» deydi va yasamada qo‘shimchani ko‘rsatadi.