83
Faoliyat-jarayon otlari
Darslik: 126–127-betlar
MaqsadFaoliyat-jarayon otlarini va ularni yasovchi qo‘shimchalarni bilish.
Yangi so‘zlar
faoliyat · activityjarayon · processharakat nomi · verbal noun
Tushuntirish
Ish-harakat yoki jarayonni bildiradigan otlar faoliyat-jarayon otlari deyiladi. Ular fe’ldan -(i)sh, -(u)v, -(i)m, -ma kabi qo‘shimchalar bilan yasaladi: yurish, kurash, o‘qish; yozuv, sinov; bilim, yig‘im, o‘lim. Otdan -chilik qo‘shimchasi bilan ham shunday otlar hosil bo‘ladi: dehqonchilik, chorvachilik, paxtachilik, ipakchilik. Bunda -chilik kasb yoki sohani, ya’ni shu ish bilan shug‘ullanishni bildiradi. Faoliyat-jarayon otlari fe’lning harakat nomi shakliga o‘xshaydi, lekin ot kabi so‘roq oladi va kelishik qo‘shimchalarini qabul qiladi: o‘qishni, yurishga.
Namunalar
Chorvachilik va dehqonchilik — qishloq xo‘jaligi sohalari.
Bilim olish va yangi yozuvni o‘rganish bizga foyda beradi.
Sinfda faoliyat
«Sohalar»: ota-onangiz yoki yaqinlaringiz shug‘ullanadigan sohani -chilik qo‘shimchasi bilan aytib bering (bog‘dorchilik, paxtachilik...).
Mashq
1
Faoliyat-jarayon oti nimani bildiradi?
Ish-harakat yoki jarayonni.
2
Qo‘shimchani ajrating: yurish, yozuv, dehqonchilik.
yur+ish, yoz+uv, dehqon+chilik.
3
«Ipak» so‘ziga -chilik qo‘shing va ma’nosini ayting.
Ipakchilik — ipak qurti boqish bilan shug‘ullanadigan soha.
4
Nima uchun «bilim» faoliyat-jarayon oti sanaladi?
U «bilmoq» fe’lidan -im bilan yasalgan va bilish jarayoni natijasini bildiradi.