Buyruq-istak mayli
Harakatni bajarish yoki bajarmaslik haqidagi buyruq, istak, iltimos, maslahat ma’nolarini bildirgan fe’l shakli buyruq-istak mayli deyiladi. Uning qo‘shimchalari: -(a)y, -(a)yin (I shaxs birlik: boray, borayin), -(a)ylik (I shaxs ko‘plik: boraylik), -gin (-kin, -qin) va -(i)ng (II shaxs birlik: borgin, boring), -(i)nglar (II shaxs ko‘plik: boringlar), -sin (III shaxs: borsin). Masalan: Men o‘qiyin. Qani, boraylik. Siz o‘qing. Ular kelsin. Fe’l asosining o‘zi ham II shaxs birlikda buyruq bildiradi: Bor! O‘qi!
| Shaxs | Qo‘shimcha | Misol |
|---|---|---|
| I birlik | -(a)y, -(a)yin | kutay, kutayin |
| I ko‘plik | -(a)ylik | kutaylik |
| II birlik | -gin (-kin, -qin), -(i)ng | kutgin, kuting |
| II ko‘plik | -(i)nglar | kutinglar |
| III shaxs | -sin | kutsin |
Guruh ishida bir bola «Bu ishni men boshlay» dedi, boshqasi «Birga qilaylik» dedi. Va’da va taklif fe’lning shu shakli bilan bildirildi.
Murabbiy jamoani birgalikda ishlashga chaqiradi, rahbar taklif kiritadi, o‘qituvchi sinfni faollikka undaydi.
Do‘stingizga xushmuomalalik bilan birgalikda biror ishni (masalan, dars tayyorlashni) taklif qiling.
«Buyruq o‘yini»: bir bola buyruq beradi (Turing!), boshqalar bajaradi; keyin shaxsni o‘zgartirib (tursin, turaylik) takrorlanadi.