61
Mayl shakllari
Darslik: 95-bet
MaqsadFe’lning uch mayl shaklini bilish.
Yangi so‘zlar
mayl · moodxabar mayli · indicative moodbuyruq-istak mayli · imperative-optative moodshart mayli · conditional mood
Tushuntirish
Fe’l ifodalagan harakat-holat haqidagi xabar, buyruq-istak yoki shart ma’nolarini bildiruvchi shakllar mayl shakllari deyiladi. Fe’lning uchta mayl shakli bor: xabar mayli (keldi, keladi), buyruq-istak mayli (kel, kelsin, keling) va shart mayli (kelsa). Xabar mayli harakat haqida xabar beradi; buyruq-istak mayli buyuradi, iltimos qiladi, istak bildiradi; shart mayli harakat boshqa harakat uchun shart ekanini bildiradi: Kelsa, gaplashamiz.
Namunalar
Xabar: U maktabga bordi. Buyruq-istak: Maktabga bor! Shart: Maktabga borsa, bilib oladi.
Mayl: xabar — kelmoqda; buyruq — kelsin; shart — kelsa.
Sinfda faoliyat
«Qaysi mayl?»: o‘qituvchi gap aytadi, bolalar uchta kartochkadan (xabar, buyruq-istak, shart) birini ko‘taradi.
Mashq
1
Fe’lning nechta mayli bor? Ayting.
Uchta: xabar, buyruq-istak, shart.
2
Qaysi mayl: kelsa, keldi, kelsin?
kelsa — shart; keldi — xabar; kelsin — buyruq-istak.
3
«Yozmoq» fe’lidan uch maylda shakl yasang (III shaxs).
yozdi (xabar), yozsin (buyruq-istak), yozsa (shart).
4
Nima uchun «Kelsa, gaplashamiz» shart maylida?
Kelish — gaplashish uchun shart; -sa qo‘shimchasi shart ma’nosini beradi.