62
Xabar mayli
Darslik: 96-bet
MaqsadXabar maylini bilish va gapda ajratish.
Yangi so‘zlar
xabar mayli · indicative moodxabar · report, statementdaraka · news, statementbo‘lishsizlik · negation
Tushuntirish
Harakat va holatning bajarilishi yoki bajarilmasligi haqidagi xabar, darakni bildiruvchi fe’l shakli xabar mayli deyiladi. Xabar maylining maxsus qo‘shimchasi yo‘q: zamon va shaxs-son qo‘shimchalarini qabul qilgan fe’llar xabar maylidagi fe’llar sanaladi. Masalan: keldi, kelyapti, keladi, kelibdi. Xabar mayli bo‘lishli yoki bo‘lishsiz bo‘ladi: keldi — kelmadi. Gapning kesimi ko‘pincha xabar maylidagi fe’l bilan ifodalanadi, shuning uchun u eng ko‘p uchraydi.
Namunalar
Dehqonlar paxta terdi. Ular paxta termadi.
Qushlar uchib ketyapti. Bahor keladi.
Sinfda faoliyat
«Xabar bering»: bolalar kuni haqida bo‘lishli va bo‘lishsiz xabar gaplarni navbat bilan aytadi.
Mashq
1
Xabar mayli nimani bildiradi?
Harakat va holatning bajarilishi yoki bajarilmasligi haqidagi xabarni.
2
Xabar maylidagi fe’lni toping: Bola kitob o‘qiyapti.
O‘qiyapti.
3
«Bordi» fe’lining bo‘lishsiz shaklini yozing.
bormadi.
4
Nima uchun xabar maylining maxsus qo‘shimchasi yo‘q deymiz?
Chunki xabar maylini zamon va shaxs-son qo‘shimchalari o‘zi hosil qiladi.