Hozirgi zamon shakllarining talaffuzi va imlosi
-yotir, -yotib shakllari unli bilan tugagan fe’l asoslariga qo‘shiladi: o‘qiyotir, ishlayotib. -ayotir, -ayotib shakllari esa undosh bilan tugagan asoslarga qo‘shiladi: kelayotir, yozayotib. -yap shakli undosh bilan tugagan asoslarga qo‘shilib, aytilishda -ayap bo‘lsa ham, yozuvda -yap yoziladi: kelyapti («kelayapti» deb aytiladi), yozyapti, boryapti. Unli bilan tugagan asosda ham -yap: o‘qiyapti, ishlayapti. Bu qoidani eslab qolish uchun: yozuvda -yap, aytilishda ba’zan -ayap.
| Asos oxiri | Qo‘shimcha | Misol |
|---|---|---|
| unli | -yotir, -yotib | sayla — saylayotir, saylayotib |
| undosh | -ayotir, -ayotib | kut — kutayotir, kutayotib |
| unli yoki undosh | -yap (yozuvda) | kutyapti, saylayapti |
Telefonda xabar yozayotgan bola «ketayapman» deb aytilsa ham, «ketyapman» deb to‘g‘ri yozdi. Aytilishi va yozilishi farq qilganda qoida yordam beradi.
Muharrir matn imlosini tekshiradi, diktant o‘qituvchisi imloni baholaydi, imlo tekshirgich dasturini tuzuvchi qoidalarni dasturga kiritadi.
Hozirgi zamondagi bitta fe’lni aytilishicha va qoida bo‘yicha qanday yozilishini ayting: ikkalasi bir xilmi?
«Qaysi imlo?»: o‘qituvchi so‘zni aytadi (kelayapti), bolalar yozuvdagi shaklni (kelyapti) yozadi va qoidani ayta oladi.