☰ Mundarija · Ona tili

O‘tgan, hozirgi zamon shakllari va to‘liqsiz fe’l

Darslar 56–59 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
59

Hozirgi zamon shakllarining talaffuzi va imlosi

Darslik: 92-bet
MaqsadHozirgi zamon qo‘shimchalarining talaffuzi va imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
-yotir · suffix after a vowel-ayotir · suffix after a consonanttalaffuz · pronunciationimlo · spelling
Tushuntirish

-yotir, -yotib shakllari unli bilan tugagan fe’l asoslariga qo‘shiladi: o‘qiyotir, ishlayotib. -ayotir, -ayotib shakllari esa undosh bilan tugagan asoslarga qo‘shiladi: kelayotir, yozayotib. -yap shakli undosh bilan tugagan asoslarga qo‘shilib, aytilishda -ayap bo‘lsa ham, yozuvda -yap yoziladi: kelyapti («kelayapti» deb aytiladi), yozyapti, boryapti. Unli bilan tugagan asosda ham -yap: o‘qiyapti, ishlayapti. Bu qoidani eslab qolish uchun: yozuvda -yap, aytilishda ba’zan -ayap.

Namunalar
kel+yapti = kelyapti; bor+yapti = boryapti; yoz+yapti = yozyapti.
o‘qi+yotir = o‘qiyotir; kel+ayotir = kelayotir.
Sinfda faoliyat

«Qaysi imlo?»: o‘qituvchi so‘zni aytadi (kelayapti), bolalar yozuvdagi shaklni (kelyapti) yozadi va qoidani ayta oladi.

Mashq
1
To‘g‘ri yozing: kelayapti, boryapti, yozayapti.
2
«O‘qi» va «kel» asoslariga -(a)yotir qo‘shing.
3
«Ishla» asosidan hozirgi zamon shaklini -yotib bilan yasang.
4
Nima uchun «kelyapti» deb yoziladi, «kelayapti» deb emas?