ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

O‘tgan, hozirgi zamon shakllari va to‘liqsiz fe’l

Darslar 56–59 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
57

O‘tgan zamon shakllarida to‘liqsiz fe’lning ishlatilishi

Darslik: 90-bet
MaqsadTo‘liqsiz fe’llarni (edi, emish, ekan) bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
to‘liqsiz fe’l · incomplete verbedi · wasemish · reportedly is/wasekan · turns out
Tushuntirish

Edi, emish, ekan fe’llari to‘liqsiz fe’llar sanaladi. Ular yetakchi fe’lning zamon shakllaridan keyin keladi, shaxs-son qo‘shimchalari esa to‘liqsiz fe’lga qo‘shiladi: kelgan ekansan, kelgan edik, kelayotgan emishsan. Edi o‘tgan zamon ma’nosini beradi, emish eshitib bilgan xabarni, ekan esa keyin bilib qolgan yoki kutilmagan holatni bildiradi. Bu fe’llar qisqa shaklda ham qo‘llanadi: edi — -di (borgandi), emish — -mish (borganmish), ekan — -kan (kelarkan). Qisqa shakllar yetakchi fe’lga qo‘shib yoziladi.

To‘liqsiz fe’lMa’nosiMisol
edio‘tgan zamonko‘rgan edik
emisheshitib bilgan xabarketayotgan emish
ekankeyin bilib qolgan, kutilmaganko‘rgan ekansan
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola ertak aytib berayotib «Podshoh ovga chiqqan emish» dedi. «Emish» bu voqeani birovdan eshitib bilishini ko‘rsatdi, «ekan» esa kutilmagan holatni bildirdi.

Kim ishlatadi

Ertak aytuvchi «emish» bilan hikoya qiladi, jurnalist xabar manbasini ko‘rsatadi, tarjimon eshitilgan xabarni to‘g‘ri yetkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Birovdan eshitgan bir ma’lumotni eshitilgan xabar ekanini bildiradigan qilib ayting.

Namunalar
Menega kitobto‘ldiruvchi o‘qiyotgan edimkesim .
Men kitob o‘qiyotgan edim. U kasal ekan.
Aziz kelgan emish. Borgandi (borgan edi).
Sinfda faoliyat

«Uch so‘z»: bolalar bitta gapni edi, emish, ekan bilan uch xil ma’noda aytadi (U keldi — U kelgan edi, U kelgan emish, U kelgan ekan).

Mashq
1
To‘liqsiz fe’llarni ayting.
2
Qaysi so‘z eshitib bilgan xabarni bildiradi: edi, emish, ekan?
3
«Kelgan» yetakchi fe’liga to‘liqsiz fe’l qo‘shib, II shaxsda yozing (ekan).
4
Nima uchun shaxs-son qo‘shimchasi «kelgan ekansan» da to‘liqsiz fe’lga qo‘shilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →