O‘tgan zamon shakllarida to‘liqsiz fe’lning ishlatilishi
Edi, emish, ekan fe’llari to‘liqsiz fe’llar sanaladi. Ular yetakchi fe’lning zamon shakllaridan keyin keladi, shaxs-son qo‘shimchalari esa to‘liqsiz fe’lga qo‘shiladi: kelgan ekansan, kelgan edik, kelayotgan emishsan. Edi o‘tgan zamon ma’nosini beradi, emish eshitib bilgan xabarni, ekan esa keyin bilib qolgan yoki kutilmagan holatni bildiradi. Bu fe’llar qisqa shaklda ham qo‘llanadi: edi — -di (borgandi), emish — -mish (borganmish), ekan — -kan (kelarkan). Qisqa shakllar yetakchi fe’lga qo‘shib yoziladi.
| To‘liqsiz fe’l | Ma’nosi | Misol |
|---|---|---|
| edi | o‘tgan zamon | ko‘rgan edik |
| emish | eshitib bilgan xabar | ketayotgan emish |
| ekan | keyin bilib qolgan, kutilmagan | ko‘rgan ekansan |
Bola ertak aytib berayotib «Podshoh ovga chiqqan emish» dedi. «Emish» bu voqeani birovdan eshitib bilishini ko‘rsatdi, «ekan» esa kutilmagan holatni bildirdi.
Ertak aytuvchi «emish» bilan hikoya qiladi, jurnalist xabar manbasini ko‘rsatadi, tarjimon eshitilgan xabarni to‘g‘ri yetkazadi.
Birovdan eshitgan bir ma’lumotni eshitilgan xabar ekanini bildiradigan qilib ayting.
«Uch so‘z»: bolalar bitta gapni edi, emish, ekan bilan uch xil ma’noda aytadi (U keldi — U kelgan edi, U kelgan emish, U kelgan ekan).