ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

O‘tgan, hozirgi zamon shakllari va to‘liqsiz fe’l

Darslar 56–59 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
58

Hozirgi zamon shakllari

Darslik: 91-bet
MaqsadHozirgi zamon shakllarini yasash.
Yangi so‘zlar
hozirgi zamon · present tense-yap(ti) · present suffix-moqda · present suffix-(a)yotir · present suffix
Tushuntirish

Hozirgi zamon shakllari fe’l asoslariga -yap(ti), -moqda, -(a)yotir, -(a)yotib qo‘shimchalarini qo‘shish bilan hosil bo‘ladi. Ular harakat va holatning gap aytilayotgan vaqtda yuz berayotganini bildiradi: o‘qiyapti, o‘qimoqda, o‘qiyotir. Shaxs-son qo‘shimchalari zamon qo‘shimchalaridan keyin qo‘shiladi: o‘qiyapman, o‘qiyapsan, o‘qiyapmiz, o‘qiyapsiz. -moqda shakli kitobiy uslubga xos: Dehqonlar paxta terimiga kirishmoqda. III shaxsda -ti qo‘shimchasi bo‘ladi: o‘qiyapti. Hozirgi zamon shakli bo‘lishsiz bo‘lishi ham mumkin: o‘qimayapti.

Qo‘shimchaMisol
-yap(ti)o‘qiyapti
-moqda (kitobiy uslub)o‘qimoqda
-(a)yotiro‘qiyotir
ishla-yap-manmen ishlayapmanhozirgi zamon

men ishlayapman

o‘zak + (-ma) + -yap + shaxs qo‘shimchasi (undosh bilan tugasa -a-)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Radio sharhlovchisi to‘p o‘yinini hozirgi zamonda tasvirlaydi: hozir kim to‘pni olib borayotgani aytiladi. Hozirgi zamon shakli voqea ayni paytda bo‘layotganini bildiradi.

Kim ishlatadi

Sport sharhlovchisi o‘yin jarayonini aytadi, ob-havo diktori hozirgi holatni xabar qiladi, reportyor voqea joyidan bayon qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangizda yoki hovlida bo‘layotgan narsani reportyor kabi bir daqiqa hozirgi zamonda bayon qiling.

Namunalar
chizasos+yaphozirgi zamon+tiIII shaxs
Bola rasm chizyapti. Ona ovqat pishirmoqda.
Biz bog‘da ishlayotirmiz. Sen nima qilyapsan?
Sinfda faoliyat

«Hozir nima qilyapman?»: bola harakat ko‘rsatadi, sinf hozirgi zamon shaklida aytadi (Sen yozyapsan).

Mashq
1
Hozirgi zamon qo‘shimchalarini ayting.
2
«Yozmoq» fe’lini -yap shaklida I, II shaxs birlikda yozing.
3
«Ona ovqat pishirmoqda» gapini -yap shaklida ayting.
4
Nima uchun hozirgi zamon shakli «harakat hozir yuz berayotganini» bildiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →