Hozirgi zamon shakllari
Hozirgi zamon shakllari fe’l asoslariga -yap(ti), -moqda, -(a)yotir, -(a)yotib qo‘shimchalarini qo‘shish bilan hosil bo‘ladi. Ular harakat va holatning gap aytilayotgan vaqtda yuz berayotganini bildiradi: o‘qiyapti, o‘qimoqda, o‘qiyotir. Shaxs-son qo‘shimchalari zamon qo‘shimchalaridan keyin qo‘shiladi: o‘qiyapman, o‘qiyapsan, o‘qiyapmiz, o‘qiyapsiz. -moqda shakli kitobiy uslubga xos: Dehqonlar paxta terimiga kirishmoqda. III shaxsda -ti qo‘shimchasi bo‘ladi: o‘qiyapti. Hozirgi zamon shakli bo‘lishsiz bo‘lishi ham mumkin: o‘qimayapti.
| Qo‘shimcha | Misol |
|---|---|
| -yap(ti) | o‘qiyapti |
| -moqda (kitobiy uslub) | o‘qimoqda |
| -(a)yotir | o‘qiyotir |
men ishlayapman
o‘zak + (-ma) + -yap + shaxs qo‘shimchasi (undosh bilan tugasa -a-)
Radio sharhlovchisi to‘p o‘yinini hozirgi zamonda tasvirlaydi: hozir kim to‘pni olib borayotgani aytiladi. Hozirgi zamon shakli voqea ayni paytda bo‘layotganini bildiradi.
Sport sharhlovchisi o‘yin jarayonini aytadi, ob-havo diktori hozirgi holatni xabar qiladi, reportyor voqea joyidan bayon qiladi.
Xonangizda yoki hovlida bo‘layotgan narsani reportyor kabi bir daqiqa hozirgi zamonda bayon qiling.
«Hozir nima qilyapman?»: bola harakat ko‘rsatadi, sinf hozirgi zamon shaklida aytadi (Sen yozyapsan).