58
Hozirgi zamon shakllari
Darslik: 91-bet
MaqsadHozirgi zamon shakllarini yasash.
Yangi so‘zlar
hozirgi zamon · present tense-yap(ti) · present suffix-moqda · present suffix-(a)yotir · present suffix
Tushuntirish
Hozirgi zamon shakllari fe’l asoslariga -yap(ti), -moqda, -(a)yotir, -(a)yotib qo‘shimchalarini qo‘shish bilan hosil bo‘ladi. Ular harakat va holatning gap aytilayotgan vaqtda yuz berayotganini bildiradi: o‘qiyapti, o‘qimoqda, o‘qiyotir. Shaxs-son qo‘shimchalari zamon qo‘shimchalaridan keyin qo‘shiladi: o‘qiyapman, o‘qiyapsan, o‘qiyapmiz, o‘qiyapsiz. -moqda shakli kitobiy uslubga xos: Dehqonlar paxta terimiga kirishmoqda. III shaxsda -ti qo‘shimchasi bo‘ladi: o‘qiyapti. Hozirgi zamon shakli bo‘lishsiz bo‘lishi ham mumkin: o‘qimayapti.
Namunalar
Bola rasm chizyapti. Ona ovqat pishirmoqda.
Biz bog‘da ishlayotirmiz. Sen nima qilyapsan?
Sinfda faoliyat
«Hozir nima qilyapman?»: bola harakat ko‘rsatadi, sinf hozirgi zamon shaklida aytadi (Sen yozyapsan).
Mashq
1
Hozirgi zamon qo‘shimchalarini ayting.
-yap(ti), -moqda, -(a)yotir, -(a)yotib.
2
«Yozmoq» fe’lini -yap shaklida I, II shaxs birlikda yozing.
yozyapman, yozyapsan.
3
«Ona ovqat pishirmoqda» gapini -yap shaklida ayting.
Ona ovqat pishiryapti.
4
Nima uchun hozirgi zamon shakli «harakat hozir yuz berayotganini» bildiradi?
Chunki -yap, -moqda, -yotir qo‘shimchalari harakatning gap aytilayotgan paytda davom etayotganini ifodalaydi.