54
Fe’llarning zamon shakllari
Darslik: 86-bet
MaqsadFe’lning uch zamon shaklini ayta olish.
Yangi so‘zlar
zamon · tenseo‘tgan zamon · past tensehozirgi zamon · present tensekelasi zamon · future tense
Tushuntirish
Fe’l asosida ifodalangan harakat yoki holatning uch zamondan birida sodir bo‘lishini bildiruvchi shakllar zamon shakllari deyiladi. Fe’l uch zamon shakliga ega: o‘tgan zamon (keldi), hozirgi zamon (kelyapti) va kelasi zamon (keladi). O‘tgan zamon harakat gap aytilayotgan vaqtdan oldin bo‘lganini, hozirgi zamon shu paytda bo‘layotganini, kelasi zamon esa keyin bo‘lishini bildiradi. Zamon shaklidan keyin shaxs-son qo‘shimchasi qo‘shiladi: keldim, kelyapman, kelaman.
Namunalar
Kecha yomg‘ir yog‘di. Hozir yomg‘ir yog‘yapti. Ertaga yomg‘ir yog‘adi.
o‘qidim, o‘qiyapman, o‘qiyman.
Sinfda faoliyat
«Vaqt chizig‘i»: bolalar doskadagi vaqt chizig‘iga «kecha», «hozir», «ertaga» belgilab, mos fe’l shaklini yozadi.
Mashq
1
Fe’lning nechta zamoni bor? Ayting.
Uchta: o‘tgan, hozirgi, kelasi.
2
Zamonini aniqlang: yozdi, yozyapti, yozadi.
yozdi — o‘tgan; yozyapti — hozirgi; yozadi — kelasi.
3
«Bormoq» fe’lini uch zamonda II shaxs birlikda yozing.
bording, boryapsan, borasan.
4
Nima uchun zamon qo‘shimchasidan keyin shaxs-son qo‘shimchasi qo‘shiladi?
Chunki avval harakatning vaqti, so‘ng uning bajaruvchisi bildiriladi.