Fe’llarning zamon shakllari
Fe’l asosida ifodalangan harakat yoki holatning uch zamondan birida sodir bo‘lishini bildiruvchi shakllar zamon shakllari deyiladi. Fe’l uch zamon shakliga ega: o‘tgan zamon (keldi), hozirgi zamon (kelyapti) va kelasi zamon (keladi). O‘tgan zamon harakat gap aytilayotgan vaqtdan oldin bo‘lganini, hozirgi zamon shu paytda bo‘layotganini, kelasi zamon esa keyin bo‘lishini bildiradi. Zamon shaklidan keyin shaxs-son qo‘shimchasi qo‘shiladi: keldim, kelyapman, kelaman.
| Zamon | Misol | Qachon? |
|---|---|---|
| o‘tgan | uxladi | gapdan oldin |
| hozirgi | uxlayapti | shu paytda |
| kelasi | uxlaydi | keyin |
men o‘qidim
o‘zak + (-ma) + -di + shaxs qo‘shimchasi
Sinf ko‘rgazma rejasini yozdi: rasmlarni o‘tgan hafta chizdik, hozir devorga osyapmiz, kelasi hafta ko‘rgazmani ochamiz. Zamon shakllari qaysi ish tugaganini, qaysi biri davom etayotganini va qaysi biri oldinda ekanini ko‘rsatdi.
Ob-havo diktori ertangi kunni kelasi zamonda aytadi, hisobot yozuvchi o‘tgan ishni bayon qiladi, tarixchi o‘tgan voqealarni yozadi.
Uchta gap ayting: biri o‘tgan, biri hozirgi, biri kelasi zamon haqida.
«Vaqt chizig‘i»: bolalar doskadagi vaqt chizig‘iga «kecha», «hozir», «ertaga» belgilab, mos fe’l shaklini yozadi.