ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Fe’lning ma’no guruhlari, munosabat va zamon shakllari

Darslar 52–55 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
55

O‘tgan zamon shakllari

Darslik: 87–88-betlar
MaqsadO‘tgan zamon shakllarini (-di, -(i)b, -gan) va ularning ma’no farqini bilish.
Yangi so‘zlar
o‘tgan zamon · past tense-di · past suffix -di-(i)b · past suffix -(i)b-gan · past suffix -gan
Tushuntirish

O‘tgan zamon shakllari harakat va holatning gap aytilayotgan vaqtdan oldin bo‘lganini bildiradi. Ular fe’l asosiga -di, -(i)b, -gan qo‘shimchalarini va ulardan so‘ng shaxs-son qo‘shimchasini qo‘shish bilan hosil bo‘ladi. -di shakli so‘zlovchining o‘zi ko‘rgan, bevosita bilgan harakatni bildiradi: keldim. -(i)b shakli ilgari bo‘lgan voqeani eshitib bilganini bildiradi: kelibman, kelibdi. -gan shakli harakatning ilgariroq bajarilganini ifodalaydi: kelganman. Uchala shakl ham o‘tgan zamonga oid, lekin ma’no tusi har xil.

ShaklMa’nosiMisol
-dio‘zi ko‘rganko‘rdim
-(i)beshitib bilganko‘ribman, ko‘ribdi
-ganilgari bajarilganko‘rganman
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qo‘ng‘iroqdan keyin bir bola «Mehmon keldi» dedi: o‘zi ko‘rgan. Boshqasi «Mehmon kelibdi» dedi: birovdan eshitgan. Bitta shakl farqi xabar manbasini ko‘rsatdi.

Kim ishlatadi

Jurnalist manbani ko‘rsatib yozadi, hakam o‘z ko‘rganini aytadi, tarixchi manbaga tayanib yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun o‘zingiz ko‘rgan bir voqeani va birovdan eshitgan bir xabarni farqlab ayting.

Namunalar
borasos+dio‘tgan zamon -di+mshaxs-son
Men kecha kutubxonaga bordim. (o‘zim ko‘rganim)
Aziz kutubxonaga boribdi. (eshitganim). Men u yerga borganman. (ilgari)
Sinfda faoliyat

«Uch shakl»: bitta fe’l (kelmoq) uchun uch o‘tgan zamon shaklini (keldi, kelibdi, kelgan) bolalar gapda ishlatadi.

Mashq
1
O‘tgan zamon qo‘shimchalarini ayting.
2
Qaysi shakl so‘zlovchining o‘zi ko‘rgan harakatni bildiradi: keldim, kelibman, kelganman?
3
«O‘qimoq» fe’lidan I shaxs birlikda uch o‘tgan zamon shaklini yozing.
4
Nima uchun «Aziz kelibdi» gapi eshitib bilishni bildiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTog‘oradagi yuk qayig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →