☰ Mundarija · Ona tili

Fe’lning ma’no guruhlari, munosabat va zamon shakllari

Darslar 52–55 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
55

O‘tgan zamon shakllari

Darslik: 87–88-betlar
MaqsadO‘tgan zamon shakllarini (-di, -(i)b, -gan) va ularning ma’no farqini bilish.
Yangi so‘zlar
o‘tgan zamon · past tense-di · past suffix -di-(i)b · past suffix -(i)b-gan · past suffix -gan
Tushuntirish

O‘tgan zamon shakllari harakat va holatning gap aytilayotgan vaqtdan oldin bo‘lganini bildiradi. Ular fe’l asosiga -di, -(i)b, -gan qo‘shimchalarini va ulardan so‘ng shaxs-son qo‘shimchasini qo‘shish bilan hosil bo‘ladi. -di shakli so‘zlovchining o‘zi ko‘rgan, bevosita bilgan harakatni bildiradi: keldim. -(i)b shakli ilgari bo‘lgan voqeani eshitib bilganini bildiradi: kelibman, kelibdi. -gan shakli harakatning ilgariroq bajarilganini ifodalaydi: kelganman. Uchala shakl ham o‘tgan zamonga oid, lekin ma’no tusi har xil.

Namunalar
Men kecha kutubxonaga bordim. (o‘zim ko‘rganim)
Aziz kutubxonaga boribdi. (eshitganim). Men u yerga borganman. (ilgari)
Sinfda faoliyat

«Uch shakl»: bitta fe’l (kelmoq) uchun uch o‘tgan zamon shaklini (keldi, kelibdi, kelgan) bolalar gapda ishlatadi.

Mashq
1
O‘tgan zamon qo‘shimchalarini ayting.
2
Qaysi shakl so‘zlovchining o‘zi ko‘rgan harakatni bildiradi: keldim, kelibman, kelganman?
3
«O‘qimoq» fe’lidan I shaxs birlikda uch o‘tgan zamon shaklini yozing.
4
Nima uchun «Aziz kelibdi» gapi eshitib bilishni bildiradi?