Fe’llarning munosabat shakllari
Fe’l asoslariga qo‘shilib, uning gapda kesim vazifasida qo‘llanishiga xoslovchi shakllar fe’llarning munosabat shakllari deyiladi. Fe’lning zamon, mayl va shaxs-son qo‘shimchalari munosabat shakllari hisoblanadi. Bu shakllarga ega bo‘lgan har qanday fe’l gapda kesim bo‘lib keladi: o‘qidi, boraman, kelsin. Zamon, mayl va shaxs-son ma’nolaridan xoli bo‘lgan fe’l asosi fe’lning noaniq shakli hisoblanadi; u -moq qo‘shimchasi bilan ifodalanadi: o‘qimoq, bormoq. Noaniq shakl lug‘atda fe’lning asosiy shakli sifatida beriladi.
Bu mavzu ko‘proq nazariy. Amaliy foydasi: lug‘atda «kelyapman» emas, «kelmoq» izlanadi. Gapdagi shaklni asl shakliga qaytarishni bilgan bola so‘zni tez topadi.
Lug‘atdan foydalanuvchi so‘zlarni asl shaklida izlaydi, tarjimon fe’l shaklini gapga moslaydi, o‘qituvchi shakllarni tushuntiradi.
Biror gapdagi fe’lni olib, uni lug‘atdagi asl shakliga qaytaring.
«Kesimmi yoki yo‘q?»: o‘qituvchi shakl aytadi (o‘qidi, o‘qimoq), bolalar kesim bo‘la oladigan shaklda qo‘l ko‘taradi.