Sifatdoshlarning zamon shakllari. O‘tgan zamon sifatdoshi
Sifatdoshlar fe’l shakli bo‘lgani uchun zamon ma’nosiga ega. -gan (-kan, -qan) qo‘shimchasi o‘tgan zamonga xos harakat belgisini bildiradi: ko‘rgan odam, gullagan o‘lka. Yozilish qoidalari: unli bilan tugagan asosga -gan qo‘shiladi (o‘qigan, yashagan). Jarangsiz undosh bilan tugagan asosda -kan deb aytilsa ham -gan yoziladi (ko‘chgan, o‘sgan). q bilan tugagan asosda -qan yoziladi (tiq — tiqqan), k bilan tugagan asosda -kan yoziladi (tik — tikkan). g‘ bilan tugagan asosda -qan deb aytilsa ham -gan yoziladi (tug‘ — tug‘gan).
| Asos oxiri | Yoziladi | Misol |
|---|---|---|
| unli | -gan | sayla — saylagan |
| jarangsiz undosh | -gan (-kan deb aytilsa ham) | kes — kesgan |
| k | -kan | to‘k — to‘kkan |
| q | -qan | yoq — yoqqan |
| g‘ | -gan (-qan deb aytilsa ham) | sog‘ — sog‘gan |
Diktantda bola «yopgan» so‘zini «yopkan» deb eshitdi, lekin qoidani eslab to‘g‘ri yozdi: aytilishi -kan bo‘lsa ham, -gan yoziladi.
Korrektor imlo xatolarini tuzatadi, o‘qituvchi diktantni tekshiradi, test tuzuvchi to‘g‘ri variantlarni tayyorlaydi.
Kecha ko‘rgan yoki eshitgan bir narsangizni o‘tgan zamon sifatdoshi bilan ibora qilib ayting va uning imlosini eslang.
«Qaysi yoziladi?»: o‘qituvchi aytadi «ko‘ch+kan?», bolalar to‘g‘ri imloni (ko‘chgan) doskaga yozadi va qoidani aytadi.