☰ Mundarija · Ona tili

Sifatdosh va uning zamon shakllari

Darslar 36–39 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
38

Hozirgi va kelasi zamon sifatdoshlari

Darslik: 60–61-betlar
MaqsadHozirgi va kelasi zamon sifatdoshlarini yasash.
Yangi so‘zlar
hozirgi zamon sifatdoshi · present participlekelasi zamon sifatdoshi · future participle-(a)yotgan · suffix -(a)yotgan-adigan · suffix -adigan
Tushuntirish

Hozirgi zamon sifatdoshi fe’l asosiga -(a)yotgan qo‘shimchasini qo‘shish bilan yasaladi: unli bilan tugagan asosga -yotgan, undosh bilan tugagan asosga -ayotgan: o‘qiyotgan, kelayotgan. Kelasi zamon sifatdoshi -adigan, -ydigan, -(a)r qo‘shimchalari bilan yasaladi: undoshdan keyin -adigan yoki -ar (keladigan, kelar), unlidan keyin -ydigan yoki -r (o‘qiydigan, o‘qir). Hozirgi zamon sifatdoshi harakat hozir davom etayotganini, kelasi zamon sifatdoshi esa odatiy yoki kelgusida bajariladigan harakatni bildiradi.

Namunalar
Kelayotgan mehmon. O‘qiyotgan bola. Uchayotgan qush.
Keladigan yil. Ishlaydigan zavod. Oqar daryo.
Sinfda faoliyat

«Zamonni top»: o‘qituvchi sifatdosh aytadi, bolalar «hozir» yoki «kelasi» deb zamonini topadi.

Mashq
1
«Yoz» va «o‘qi» asoslaridan hozirgi zamon sifatdoshini yasang.
2
«Ishla» asosidan kelasi zamon sifatdoshini yasang.
3
Qaysi shakl kelasi zamon sifatdoshi: o‘qiyotgan, o‘qigan, o‘qiydigan?
4
Nima uchun «kelayotgan» da -ayotgan, «o‘qiyotgan» da -yotgan?