39
Sifatdoshning bo‘lishli va bo‘lishsiz shakllari
Darslik: 62-bet
MaqsadSifatdoshning bo‘lishli va bo‘lishsiz shakllarini yasash.
Yangi so‘zlar
bo‘lishli shakl · affirmative formbo‘lishsiz shakl · negative form-ma · negation suffix-mas · negation of -(a)r
Tushuntirish
Sifatdoshning bo‘lishsiz shakli sifatdosh yasovchi qo‘shimchadan oldin -ma qo‘shimchasi keltirish bilan hosil bo‘ladi: aytgan — aytmagan, oqayotgan — oqmayotgan, o‘qiydigan — o‘qimaydigan. -(a)r bilan yasalgan shaklning bo‘lishsizi -mas qo‘shimchasi bilan yasaladi: oqar — oqmas, kelar — kelmas. Bo‘lishsiz sifatdosh ham «qanday?» so‘rog‘iga javob beradi va ot bilan birga keladi: o‘qimagan bola, tugamas mehnat. Bo‘lishsizlik -ma qo‘shimchasi asosdan keyin, sifatdosh qo‘shimchasidan oldin turadi.
Namunalar
ko‘rgan — ko‘rmagan; yozayotgan — yozmayotgan; ishlaydigan — ishlamaydigan.
so‘nar — so‘nmas (olov).
Sinfda faoliyat
«Teskarisi»: o‘qituvchi bo‘lishli sifatdosh aytadi, bolalar uni bo‘lishsiz shaklga o‘giradi.
Mashq
1
«Aytgan» va «oqayotgan» ning bo‘lishsiz shaklini yozing.
aytmagan, oqmayotgan.
2
«Tugar» sifatdoshining bo‘lishsiz shakli qaysi?
tugamas.
3
«O‘qiydigan» ning bo‘lishsiz shaklini yozing.
o‘qimaydigan.
4
Nima uchun -ma qo‘shimchasi sifatdosh qo‘shimchasidan oldin keladi?
Chunki avval fe’l asosi bo‘lishsiz qilinadi, so‘ng sifatdosh qo‘shimchasi qo‘shiladi: o‘qi+ma+gan.