ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Tinch okean va Okeaniya

Darslar 31–33 · 3 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
32

Okeaniya

Darslik: 34- §, 78–79-betlar
MaqsadOkeaniyaning o‘rni, uch qismi (Melaneziya, Mikroneziya, Polineziya), orollar turlari va o‘rganilish tarixini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Okeaniya · Oceaniaatoll · atoll (ring-shaped coral island)arxipelag · archipelagomarjon oroli · coral island
Tushuntirish

Okeaniya — Tinch okeanning markaziy va g‘arbiy qismida sochilib yotgan minglab orollar dunyosi; quruqlik atigi 2 % ga yaqin, qolgan qismi suv, shuning uchun Okeaniya deb ataladi. Orollarning umumiy quruqlik maydoni taxminan 1,3 mln km², ularning 80 % dan ortig‘i ikkita orolda (Yangi Gvineya va Yangi Zelandiya orollari). Uchta qismga bo‘linadi: Melaneziya («qora orollar»: Yangi Gvineya, Fiji, Solomon, Yangi Kaledoniya), Mikroneziya («kichik orollar»: Mariana, Karolina, Marshall, Gilbert orollari) va Polineziya («ko‘p orollar»: Gavayi, Samoa, Taiti, Pasxa oroli). Kelib chiqishiga ko‘ra orollar: materik orollari (Yangi Gvineya, Yangi Zelandiya), vulqon orollari (Gavayi, Pasxa), geosinklinal orollar va biogen (marjon) orollari — atollar. Okeaniyaning eng baland nuqtasi — Yangi Gvineyadagi Jaya cho‘qqisi (taxminan 4 884 m). Gavayi vulqonlari (Mauna-Kea) asosidan (okean tubidan) hisoblaganda taxminan 10 200 m — dunyodagi eng baland tog‘. Foydali qazilmalar: Yangi Kaledoniyada nikel, Yangi Gvineyada oltin, neft va gaz; Nauruda fosforit (asosan tugagan). Okeaniya haqida yevropaliklar F. Magellan sayohatidan (1521) keyin bilib olgan; J. Kuk ko‘p orollarni xaritaga tushirgan; M. Mikluxo-Maklay Yangi Gvineyada 1871–1883-yillarda papuaslar orasida yashagan.

MelaneziyaMikroneziyaPolineziya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tog‘dagi uzoq qishloqqa qishda faqat bitta yo‘l orqali mahsulot keltiriladi. Okeaniyadagi kichik orolda esa mahsulotni kema yoki kichik samolyot olib keladi. Ikkala holda ham aholi yetkazib berishni oldindan rejalaydi va zaxira saqlaydi.

Kim ishlatadi

Parom kapitani orollar o‘rtasida yuk tashiydi, ta’minot rejalashtiruvchisi mahsulot yetkazishni boshqaradi, orol maktabining o‘qituvchisi uzoq joyda ta’lim beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga xayoliy kichik orol chizing: port, maktab va do‘kon joylarini tanlang va ularni bog‘laydigan yo‘lni nima uchun shunday o‘tkazganingizni ayting.

Namunalar
QismMa’nosiMisollar
Melaneziyaqora orollarYangi Gvineya, Fiji
Mikroneziyamayda orollarMariana, Marshall
Polineziyako‘p orollarGavayi, Samoa
Melaneziya (yunoncha «qora orollar») — Yangi Gvineya, Fiji; Polineziya («ko‘p orollar») — Gavayi, Samoa; Mikroneziya («kichik orollar») — Mariana, Marshall.
lagunamarjon halqa
Atoll — marjon halqa shaklidagi orol, o‘rtasida laguna bor; u o‘chgan vulqon atrofida marjonlar o‘sishidan hosil bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Okeaniya orollari»: xaritada uchta qismni uch rangda bo‘yab, har bir qism uchun 2 ta orol nomini yozing.

Mashq
1
Okeaniya qanday uchta qismga bo‘linadi?
2
Mauna-Kea asosidan taxminan 10 200 m, Jomolungma esa 8 849 m. Farq necha metr (taxminan)?
3
Okeaniya orollari kelib chiqishiga ko‘ra qanday turlarga bo‘linadi?
4
Nima uchun Okeaniyaning ko‘p mayda orollari (Tuvalu, Kiribati) dengiz sathining ko‘tarilishi tufayli xavf ostida?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTuproq qopi tokchagaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →