Sovuq va mo‘tadil iqlim mintaqalaridagi tabiat zonalari
Arktika mintaqasida bitta zona — arktika sahrolari bor: sovuq, yog‘in qor holida, ko‘p yillik muz, o‘simlik faqat mox va lishayniklar, hayvonlari oq ayiq, morj, tyulen. Subarktikada tundra va o‘rmon-tundra joylashgan: tundrada iyulning o‘rtacha harorati +10 °C dan oshmaydi, tuproq gleyli va torfli, o‘simlik mox, lishaynik, pakana qayin va butalar; shimol bug‘usi, lemming, qutb tulkisi yashaydi. O‘rmon-tundrada pakana qarag‘ay, qayin va tilog‘och uchraydi. Mo‘tadil mintaqada shimoldan janubga tayga, aralash o‘rmonlar, keng bargli o‘rmonlar, o‘rmon-dasht va dasht, chalacho‘l va cho‘l almashadi. Tayga — eng katta zona, unda podzol tuproq, qarag‘ay, oqqarag‘ay, kedr, tilog‘och o‘sadi; bug‘u, ayiq, silovsin, olmaxon yashaydi. Aralash va keng bargli o‘rmonlarda eman, zarang, qayin, buk, jo‘ka o‘sadi, tuproq o‘rmon-qo‘ng‘ir. Dashtda unumdor qora tuproq bor, iloq va betaga o‘sadi; sayg‘oq, sug‘ur, bo‘ri, burgut yashaydi, hozir ko‘p dasht haydalgan. Chalacho‘lda yog‘in 150–250 mm, tuproq kashtan; cho‘lda yoz quruq va issiq (+25…+32 °C), yog‘in kam, tuproq bo‘z va sho‘rxok. Cho‘l va chalacho‘llarda ikki o‘rkachli tuya, jayron, Przevalskiy oti, kaltakesak va ilonlar uchraydi. Qoraqum, Qizilqum, Taklamakon va Gobi shu zonaga kiradi.
«Zonalar jadvali»: daftarga to‘rt ustunli jadval chizing (zona, tuproq, o‘simlik, hayvon) va to‘qqizta zonani to‘ldiring: arktika, tundra, o‘rmon-tundra, tayga, aralash o‘rmon, keng bargli o‘rmon, dasht, chalacho‘l, cho‘l.