«Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi» kursida nimalar o‘rganiladi?
Bu kursda sayyoramizning tabiati materiklar va okeanlar bo‘yicha o‘rganiladi. Materik — tektonik tuzilishi jihatidan yaxlit bo‘lgan yirik quruqlik; Yer yuzida oltita materik bor: Yevrosiyo, Afrika, Shimoliy Amerika, Janubiy Amerika, Antarktida va Avstraliya. Qit’a esa insoniyat tarixida shakllangan tushuncha bo‘lib, oltita qit’a ajratiladi: Yevropa, Osiyo, Afrika, Amerika, Avstraliya (Okeaniya bilan) va Antarktida. Shuning uchun Yevrosiyo — bitta materik, lekin ikkita qit’a, Shimoliy va Janubiy Amerika esa ikkita materik, lekin bitta qit’a. Suvli qobiq yaxlit bo‘lgani uchun uni Dunyo okeani deyiladi; uning materiklar oralig‘idagi qismlari okeanlar: Tinch, Atlantika, Hind va Shimoliy Muz okeani (ba’zi olimlar beshinchi — Janubiy okeanni ham ajratadi). Okean yoki dengiz yuzasi quruqlik bilan tutashgan chegara qirg‘oq chizig‘i deyiladi. Darslik materiklarni Afrikadan boshlaydi, chunki bu materik tabiati takrorlanmas, so‘ng Avstraliya, Antarktida, Janubiy Amerika, Shimoliy Amerika va Yevrosiyo o‘rganiladi.
| Materik | Dunyo qismi |
|---|---|
| Yevroosiyo | Yevropa va Osiyo |
| Afrika | Afrika |
| Shimoliy va Janubiy Amerika | Amerika |
| Avstraliya | Avstraliya va Okeaniya |
| Antarktida | Antarktida |
Oila uzoq shahardagi qarindoshinikiga parvoz qilmoqchi. Bola globusda yo‘l bo‘ylab barmog‘ini yurgizib, yo‘lda qaysi materiklar va qaysi okean ustidan uchilishini ko‘radi. Nomlarni to‘g‘ri bilgani uchun yangiliklardagi joylarni ham xaritadan tez topadi.
Uchuvchi va kema kapitani yo‘lni xarita bo‘yicha rejalashtiradi, jurnalist voqea qayerda bo‘lganini aniq aytadi, sayyoh sayohatini tuzadi.
Bugungi yangiliklardan bitta uzoq joyni tanlang, uni globus yoki telefon xaritasidan toping va u qaysi materikda, qaysi okean yoki dengizga yaqin ekanini ovoz chiqarib ayting.
«Xaritada topamiz»: o‘quvchilar atlas yoki globusda ketma-ket materiklarni va okeanlarni topib, qirg‘oq chizig‘ini barmoq bilan yurgizib ko‘rsatadi; kim eng tez to‘g‘ri ko‘rsatsa, navbatdagisini aytadi.