Tabiat komplekslari, ularning almashinishi va zonalligi
Tog‘ jinslari, relyef, iqlim, suvlar, tuproq, o‘simlik va hayvonot olami tabiat komponentlaridir. Ular o‘zaro bog‘lanib, o‘ziga xos hududlarni — tabiat komplekslarini (landshaftlarni) hosil qiladi. Eng yirik tabiat kompleksi geografik qobiqdir, undan keyin materiklar va okeanlar, ular esa o‘lkalar, tabiiy geografik rayonlar va tabiat zonalariga bo‘linadi. Tabiat zonasi — o‘ziga xos iqlim, tuproq, o‘simlik va hayvonot olamiga ega yirik kompleks; nomi odatda o‘simlik qoplamidan olinadi (tayga, dasht, cho‘l). Masalan, mo‘tadil mintaqada 70° sharqiy uzunlik bo‘ylab shimoldan janubga ignabargli o‘rmon (tayga), aralash o‘rmon, keng bargli o‘rmon, o‘rmon-dasht, dasht, chalacho‘l va cho‘l almashinadi; mintaqa ichida zonalar okean bo‘ylaridan quruqlik ichkarisiga namlik kamayishi bilan almashadi. Tog‘larda tabiat komplekslari etakdan cho‘qqigacha almashadi (balandlik mintaqalari); tog‘ ekvatorga qancha yaqin va baland bo‘lsa, mintaqalar shuncha ko‘p bo‘ladi. Dunyo okeanida harorat, sho‘rlik va oqimlarga qarab 11 ta tabiat mintaqasi ajratiladi. Inson o‘zgartirgan komplekslar antropogen landshaftlar (dalalar, shaharlar) deyiladi.
«Landshaft kartochkalari»: guruhlarga rasmlar (tayga, cho‘l, tundra, dala, shahar) beriladi; ular qaysi biri tabiiy, qaysi biri antropogen ekanini asoslab saralaydi.