Tinch okean
Tinch okean — okeanlar ichida eng katta, eng chuqur va eng qadimiy; Dunyo okeani maydonining taxminan yarmini va Yer yuzining taxminan uchdan bir qismini egallaydi (darslikda 180 mln km², zamonaviy hisoblarda taxminan 165–169 mln km²). Uni beshta materik o‘rab turadi; shimoldan janubga taxminan 15 000 km, g‘arbdan sharqqa taxminan 19 000 km dan ortiq cho‘zilgan. 1513-yilda V. Balboa Panama bo‘ynidan uni ko‘rib «Janubiy dengiz» deb atagan, F. Magellan 1520–1521-yillarda «Tinch» deb nom bergan; keyin J. Kuk, V. Bering va A. Chirikov (1741), Kruzenshtern va boshqalar o‘rganishgan. Tinch okean tubi mustaqil litosfera plitasi bo‘lib, juda harakatchan (yiliga taxminan 7–10 sm); atrofida «olovli halqa» — kuchli zilzilalar va harakatdagi vulqonlar zonasi joylashgan. Eng chuqur cho‘kmalar shu yerda: Mariana (taxminan 10 935 m), Tonga (taxminan 10 882 m), Kermadek. Suv harorati ekvatorda 28–29 °C, shimol va janubga kamayadi; tropiklarda eng sho‘r (taxminan 36 ‰). G‘arbiy tropik qismida tayfunlar bo‘ladi. Okean organizmlarga eng boy, dunyodagi baliq ovining yarmidan ko‘pi shu okeanga to‘g‘ri keladi; lososlar, krevetka, krill ovlanadi. Sohillarida dunyo aholisining katta qismi yashaydi.
Oila Tinch okeanining narigi sohilida o‘tayotgan jonli sport finalini ko‘rmoqchi. U yerda o‘yin tushdan keyin boshlanadi, bizda esa chuqur tun bo‘ladi. Okean juda keng bo‘lgani uchun vaqt farqi katta, shuning uchun ko‘rishdan oldin vaqtni hisoblab qo‘yishadi.
Uchuvchi uzoq okean ustidan parvozni rejalaydi, kema kapitani okean bo‘ylab yuk tashiydi, ogohlantirish xizmati xodimi to‘lqin xavfini xabar qiladi.
Telefondagi «Jahon soati» ilovasida bizning vaqt va okeanning narigi tomonidagi bir shahar vaqtini ko‘ring va qo‘ng‘iroq qilish uchun qulay vaqtni ayting.
«Olovli halqa»: bo‘sh xaritada Tinch okean atrofidagi vulqonlar va cho‘kmalarni (Kamchatka, Yaponiya, Filippin, And tog‘lari, Kaskad tog‘lari, Mariana) qizil nuqtalar bilan belgilang.