ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Tinch okean va Okeaniya

Darslar 31–33 · 3 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
31

Tinch okean

Darslik: 33- §, 75–77-betlar
MaqsadTinch okeanning geografik o‘rni, tubi, iqlimi, oqimlari, organik dunyosi va xo‘jalik ahamiyatini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Tinch okean · the Pacific Ocean«olovli halqa» · “Ring of Fire”tayfun · typhoonMariana botig‘i · Mariana Trench
Tushuntirish

Tinch okean — okeanlar ichida eng katta, eng chuqur va eng qadimiy; Dunyo okeani maydonining taxminan yarmini va Yer yuzining taxminan uchdan bir qismini egallaydi (darslikda 180 mln km², zamonaviy hisoblarda taxminan 165–169 mln km²). Uni beshta materik o‘rab turadi; shimoldan janubga taxminan 15 000 km, g‘arbdan sharqqa taxminan 19 000 km dan ortiq cho‘zilgan. 1513-yilda V. Balboa Panama bo‘ynidan uni ko‘rib «Janubiy dengiz» deb atagan, F. Magellan 1520–1521-yillarda «Tinch» deb nom bergan; keyin J. Kuk, V. Bering va A. Chirikov (1741), Kruzenshtern va boshqalar o‘rganishgan. Tinch okean tubi mustaqil litosfera plitasi bo‘lib, juda harakatchan (yiliga taxminan 7–10 sm); atrofida «olovli halqa» — kuchli zilzilalar va harakatdagi vulqonlar zonasi joylashgan. Eng chuqur cho‘kmalar shu yerda: Mariana (taxminan 10 935 m), Tonga (taxminan 10 882 m), Kermadek. Suv harorati ekvatorda 28–29 °C, shimol va janubga kamayadi; tropiklarda eng sho‘r (taxminan 36 ‰). G‘arbiy tropik qismida tayfunlar bo‘ladi. Okean organizmlarga eng boy, dunyodagi baliq ovining yarmidan ko‘pi shu okeanga to‘g‘ri keladi; lososlar, krevetka, krill ovlanadi. Sohillarida dunyo aholisining katta qismi yashaydi.

Mariana noviTonga noviPanama bo‘yni
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oila Tinch okeanining narigi sohilida o‘tayotgan jonli sport finalini ko‘rmoqchi. U yerda o‘yin tushdan keyin boshlanadi, bizda esa chuqur tun bo‘ladi. Okean juda keng bo‘lgani uchun vaqt farqi katta, shuning uchun ko‘rishdan oldin vaqtni hisoblab qo‘yishadi.

Kim ishlatadi

Uchuvchi uzoq okean ustidan parvozni rejalaydi, kema kapitani okean bo‘ylab yuk tashiydi, ogohlantirish xizmati xodimi to‘lqin xavfini xabar qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Telefondagi «Jahon soati» ilovasida bizning vaqt va okeanning narigi tomonidagi bir shahar vaqtini ko‘ring va qo‘ng‘iroq qilish uchun qulay vaqtni ayting.

Namunalar
0500010 00015 00010 93510 882MarianaTongaChuqurlik, m
Mariana botig‘i (10 935 m) Tonga botig‘idan (10 882 m) 53 m chuqurroq; ikkalasi ham Tinch okeanda.
ƒFormula
10 × 100 = 1000
sm = 10 m: 100 yilda plita siljishi
Tinch okean plitasi yiliga 10 sm siljisa, 100 yilda 10 m siljiydi: bu «olovli halqa»da zilzilalar tez-tez bo‘lishiga sabab.
Sinfda faoliyat

«Olovli halqa»: bo‘sh xaritada Tinch okean atrofidagi vulqonlar va cho‘kmalarni (Kamchatka, Yaponiya, Filippin, And tog‘lari, Kaskad tog‘lari, Mariana) qizil nuqtalar bilan belgilang.

Mashq
1
Tinch okeanni birinchi bo‘lib yevropaliklardan kim ko‘rgan va qaysi yili?
2
Mariana botig‘i 10 935 m, Tonga botig‘i 10 882 m. Farq necha metr?
3
Plita yiliga 10 sm siljisa, 100 yilda necha metr siljiydi? (100 sm = 1 m)
4
Nima uchun Tinch okean atrofida zilzila va vulqonlar ko‘p?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTuproq qopi tokchagaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →