Janubiy Amerikaning geografik o‘rni, o‘rganilish tarixi, geologik tuzilishi, foydali qazilmalari. Relyefi
Janubiy Amerika butunlay G‘arbiy yarimsharda joylashgan; uning shimoliy qismini ekvator kesib o‘tadi, asosiy qismi Janubiy yarimsharda. Shimoliy chekkasi taxminan 12° sh. k., janubiy chekkasi (materik qismida) taxminan 54° j. k. da, shuning uchun shimoldan janubga taxminan 7 300 km; g‘arbdan sharqqa taxminan 5 000 km. Panama kanali Shimoliy va Janubiy Amerika orasidagi shartli chegara. Materikni shimolda Karib dengizi, g‘arbda Tinch okean, sharqda Atlantika okeani yuvadi. X. Kolumb 1492-yil 12-oktabrda San-Salvador oroliga yetib keldi (Amerika kashf etilgan sana deb hisoblanadi), lekin Hindistonga yetdim deb o‘ylagan; A. Vespuchchi (1499–1504) bu yerlar Yangi Dunyo ekanini aytdi va 1507-yildan nomi Amerika bo‘ldi. Materikni ilmiy o‘rganishda A. Gumboldt va E. Bonplanning xizmati katta. Janubiy Amerika qadimda Gondvana tarkibida bo‘lgan; platformaning cho‘kkan joylarida botiqlar (Amazonka, Orinoko, La-Plata), ko‘tarilganlarida yassi tog‘liklar (Gviana, Braziliya) bor; g‘arbda yosh And tog‘lari ko‘tarilgan, ular Tinch okean «olovli halqasi»ga kiradi: harakatdagi vulqonlar va kuchli zilzilalar bo‘lib turadi. And — dunyodagi eng uzun quruqlikdagi tog‘ tizimi (7 000 km dan ortiq); eng baland nuqtasi Akonkagua (6 961 m, Janubiy Amerikaning ham, G‘arbiy yarimsharning ham eng baland nuqtasi); eng baland harakatdagi vulqonlardan biri — Lyulyaylyako (taxminan 6 739 m). Foydali qazilmalar: And tog‘larida mis, qalay, qo‘rg‘oshin, oltin, kumush, selitra; Braziliya yassi tog‘ligida temir, marganes, olmos, uran; botiqlarda neft va gaz.
Baland tog‘li joyga borgan odamlar birinchi kunda tez charchaydi, chunki baland joyda havo siyrak bo‘ladi. Shuning uchun tajribali sayyohlar birinchi kuni dam oladi. Janubiy Amerikaning And tog‘lariga borgan mehmonlar ham shunday qiladi.
Tog‘ yo‘lboshchisi guruhni asta ko‘taradi, shifokor baland joyda o‘zini yomon his qilganlarga yordam beradi, uchuvchi salon bosimini nazorat qiladi.
Oilangizdan yoki tanishlardan balandroq joyga borib, o‘zini qanday his qilganini so‘rang va javoblarini qog‘ozga qisqa yozib qo‘ying.
«And bo‘ylab»: xaritada Venesuela–Kolumbiya–Ekvador–Peru–Boliviya–Chili–Argentina tog‘ tizmasini barmoq bilan kuzatib, har bir mamlakatning bitta tog‘ yoki vulqonini ayting.