ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Sharqiy va Janubiy Osiyo

Darslar 63–64 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
63

Sharqiy Osiyo

Darslik: 65- §, 145–146-betlar
MaqsadSharqiy Osiyo o‘lkasining o‘rni, tuzilishi, iqlimi, daryolari, tabiat va xo‘jaligini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Buyuk Xitoy tekisligi · Great Plain of ChinaXuanxe · the Yellow RiverYanszi · the Yangtzegaolyan · gaoliang (sorghum)
Tushuntirish

Sharqiy Osiyo Xitoyning sharqiy qismini, Koreya yarimorolini va Yapon orollarini egallaydi; shimoldan janubga dengiz sohili bo‘ylab bir necha ming kilometrga cho‘zilgan. Uning zaminida eng qadimgi kristall jinslardan tuzilgan Xitoy–Koreya va Janubiy Xitoy platformalari yotadi. Platforma ustini Xuanxe va Yanszi keltirgan allyuvial yotqiziqlar qoplagan; bu Buyuk Xitoy tekisligidir. Tekislikning shimoli mo‘tadil musson, janubi subtropik musson iqlimiga ega: qish shimolda quruq va sovuq (taxminan –6 °C), janubda iliq (+3 °C); yoz issiq, sohilda iyul +26 °C. Yillik yog‘in shimolda 500 mm, janubda 1 000 mm, uning taxminan 80 % i yozda tushadi. Xuanxe va Yanszi tekislikni kesib o‘tadi, ko‘llar va suv omborlari ko‘p (eng yiriklaridan biri Tayxu). Unumdor qo‘ng‘ir tuproqlarda dehqonlar shimolda yiliga ikki, janubda hatto uch marta hosil oladi. Janubiy qismini balandligi 2 000 m gacha bo‘lgan Janubiy Xitoy past tog‘lari (Nanlin, Uishan) egallagan. Asosiy ekinlari — sholi, Xitoy choyi, bug‘doy, soya, gaolyan (tariqning bir turi), paxta; janubda shakarqamish, apelsin, mandarin, ananas va banan. Janubiy Xitoy past tog‘lari qalay va volfram bilan, Sharqiy Xitoy toshko‘mir va temir rudasi bilan boy. Tabiiy o‘rmonlar kam qolgan, chunki tekislik qadimdan zich o‘zlashtirilgan.

YantsziXuanxeTay ko‘liXitoy katta tekisligi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalladagi uy bog‘ida bahorda turp, yozda loviya, kuzda sabzi ekilsa, bitta yer bir yilda bir necha marta hosil beradi. Xitoyning katta tekisligida ham dehqonlar yilda ikki-uch marta hosil oladi. Buning uchun ekin turlarini oldindan rejalashtirish kerak.

Kim ishlatadi

Dehqon ekin almashlashni rejalaydi, agronom tuproq va ekin vaqtini tanlaydi, oziq-ovqat yetkazuvchi mahsulot miqdorini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Atlasdagi iqlim xaritasi yoki jadvalidan Sharqiy Osiyodagi bitta shaharni tanlang va qaysi oylarda eng ko‘p yomg‘ir yog‘ishini hamda bu u yerdagi dehqonchilik ishiga qanday ta’sir qilishini yozing.

Namunalar
020040060080010005001000shimoljanubYillik yog‘in, mm
Shimolda yog‘in 500 mm, janubda 1 000 mm: janub 500 mm ko‘proq.
80%20%yozdaboshqa fasllarda
Yog‘inning 80 % i yozda, ya’ni qolgan 20 % i boshqa fasllarda: musson iqlimi shunday.
Sinfda faoliyat

«Xitoy dasturxoni»: sholi, choy, soya, bug‘doy, apelsin kartochkalarini tayyorlang va Xuanxe yoki Yanszi havzasidan qaysi birida ko‘proq o‘sishini xaritadan taxmin qiling.

Mashq
1
Buyuk Xitoy tekisligidan qaysi ikki daryo oqib o‘tadi?
2
Yog‘in shimolda 500 mm, janubda 1 000 mm. Farq necha mm?
3
Sharqiy Osiyoning asosiy ekinlarini sanang.
4
Nima uchun bu tekislikda yiliga ikki-uch marta hosil olish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSahna gulchambarini ta’mirlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →