☰ Mundarija · Geografiya

Avstraliya aholisi. Takrorlash

Darslar 29–30 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
29

Avstraliya aholisi va uning tabiatga ta’siri

Darslik: 31- §, 73-bet
MaqsadAvstraliya aholisini, uning joylashuvini va insonning tabiatga ta’sirini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
aborigenlar · Aboriginal peoplekelgindi aholi · settlers (immigrant population)kiritilgan turlar · introduced speciesmilliy bog‘ · national park
Tushuntirish

Avstraliyaning tubjoy aholisi — aborigenlar (hozir Aborigen va Torres bo‘g‘izi orollari xalqlari deb ham ataladi); ular o‘nlab ming yillar oldin kelgan, ov va termachilik bilan yashagan, dehqonchilik va chorvachilik qilmagan. 1788-yilda Sidneyga birinchi ingliz ko‘chmanchilari kelgach, ularning ko‘pi qurg‘oqchil, noqulay yerlarga siqib chiqarilgan. Hozirgi aholining asosiy qismi yevropaliklar avlodlari, ingliz tilida so‘zlashadi; ko‘plab muhojirlar Osiyodan ham kelgan. Aholi soni taxminan 27 mln, zichligi juda past (1 km² ga taxminan 3–4 kishi), chunki materikning katta qismi cho‘l. Aholi sharqiy, janubi-sharqiy va janubi-g‘arbiy sohillarda, ayniqsa Sidney va Melburn kabi yirik shaharlarda to‘plangan (bu ikki shaharda aholining taxminan 40 % i yashaydi). Evropaliklar kelgach Avstraliya tabiati tez o‘zgardi: yo‘llar, dalalar, bug‘doyzor, uzumzor va zaytunzorlar paydo bo‘ldi; quyon (1859), tulki, qamish qurbaqasi kabi kiritilgan turlar mahalliy tabiatga katta zarar yetkazdi; xaltali bo‘ri (tilasin) 1936-yilda butunlay yo‘qolib ketdi. Kamyob turlarni asrash uchun milliy bog‘lar va qo‘riqxonalar tashkil etilgan (jumladan, Katta To‘siq rifi dengiz bog‘i).

Namunalar
Quyon 1859-yilda ov uchun keltirilgan, ammo tez ko‘payib, o‘t va butalarni yeb qo‘yib, mahalliy hayvonlarning ozig‘ini kamaytirgan.
Sidney va Melburn sharqiy va janubi-sharqiy sohilda: iqlimi mo‘tadil, yog‘in yetarli, dengiz porti bor — shu sabab katta shaharlar shu yerda.
Sinfda faoliyat

«Nima uchun sohilda?»: guruhlar Avstraliya xaritasida aholi zich joylarni va cho‘l hududlarini belgilab, sabablarini (iqlim, suv, port) yozadi.

Mashq
1
Avstraliya aholisining asosiy qismi qaysi hududlarda yashaydi va nima uchun?
2
Quyon Avstraliyaga 1859-yilda keltirilgan. 2026-yilgacha necha yil o‘tdi?
3
Birinchi ingliz ko‘chmanchilari 1788-yilda kelgan. 2026-yilgacha necha yil o‘tdi?
4
Nima uchun kiritilgan hayvonlar mahalliy tabiat uchun xavfli?