ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Avstraliya aholisi. Takrorlash

Darslar 29–30 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
29

Avstraliya aholisi va uning tabiatga ta’siri

Darslik: 31- §, 73-bet
MaqsadAvstraliya aholisini, uning joylashuvini va insonning tabiatga ta’sirini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
aborigenlar · Aboriginal peoplekelgindi aholi · settlers (immigrant population)kiritilgan turlar · introduced speciesmilliy bog‘ · national park
Tushuntirish

Avstraliyaning tubjoy aholisi — aborigenlar (hozir Aborigen va Torres bo‘g‘izi orollari xalqlari deb ham ataladi); ular o‘nlab ming yillar oldin kelgan, ov va termachilik bilan yashagan, dehqonchilik va chorvachilik qilmagan. 1788-yilda Sidneyga birinchi ingliz ko‘chmanchilari kelgach, ularning ko‘pi qurg‘oqchil, noqulay yerlarga siqib chiqarilgan. Hozirgi aholining asosiy qismi yevropaliklar avlodlari, ingliz tilida so‘zlashadi; ko‘plab muhojirlar Osiyodan ham kelgan. Aholi soni taxminan 27 mln, zichligi juda past (1 km² ga taxminan 3–4 kishi), chunki materikning katta qismi cho‘l. Aholi sharqiy, janubi-sharqiy va janubi-g‘arbiy sohillarda, ayniqsa Sidney va Melburn kabi yirik shaharlarda to‘plangan (bu ikki shaharda aholining taxminan 40 % i yashaydi). Evropaliklar kelgach Avstraliya tabiati tez o‘zgardi: yo‘llar, dalalar, bug‘doyzor, uzumzor va zaytunzorlar paydo bo‘ldi; quyon (1859), tulki, qamish qurbaqasi kabi kiritilgan turlar mahalliy tabiatga katta zarar yetkazdi; xaltali bo‘ri (tilasin) 1936-yilda butunlay yo‘qolib ketdi. Kamyob turlarni asrash uchun milliy bog‘lar va qo‘riqxonalar tashkil etilgan (jumladan, Katta To‘siq rifi dengiz bog‘i).

SidneyMelburnPert
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Aeroportda safardan qaytgan yo‘lovchilardan ko‘pincha mevalar, urug‘lar yoki o‘simliklar bor-yo‘qligini so‘rashadi. Chet eldan kelgan zararkunanda yoki o‘simlik yangi joyda tez ko‘payib, mahalliy tabiatga zarar berishi mumkin, shuning uchun karantin xodimlari tekshiradi.

Kim ishlatadi

Karantin inspektori o‘simlik va hayvon kirishini tekshiradi, ekolog yangi turlar ta’sirini kuzatadi, biolog mahalliy turlarni asraydi.

Bugun sinab ko‘ring

Siz biladigan bitta o‘simlik, meva yoki uy hayvonini tanlang, uning asl vatani qayerligini (oiladan so‘rab yoki ma’lumotnomadan) bilib oling, xaritada o‘sha joyni toping va iqlimi bizdagidan qanday farq qilishini ayting.

Namunalar
Quyon 1859-yilda ov uchun keltirilgan, ammo tez ko‘payib, o‘t va butalarni yeb qo‘yib, mahalliy hayvonlarning ozig‘ini kamaytirgan.
Sidney va Melburn sharqiy va janubi-sharqiy sohilda: iqlimi mo‘tadil, yog‘in yetarli, dengiz porti bor — shu sabab katta shaharlar shu yerda.
Sinfda faoliyat

«Nima uchun sohilda?»: guruhlar Avstraliya xaritasida aholi zich joylarni va cho‘l hududlarini belgilab, sabablarini (iqlim, suv, port) yozadi.

Mashq
1
Avstraliya aholisining asosiy qismi qaysi hududlarda yashaydi va nima uchun?
2
Quyon Avstraliyaga 1859-yilda keltirilgan. 2026-yilgacha necha yil o‘tdi?
3
Birinchi ingliz ko‘chmanchilari 1788-yilda kelgan. 2026-yilgacha necha yil o‘tdi?
4
Nima uchun kiritilgan hayvonlar mahalliy tabiat uchun xavfli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →