ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Okean va atmosfera. Okean boyliklari

Darslar 14–15 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
14

Dunyo okeanining atmosfera va quruqlikka ta’siri

Darslik: 16- §, 39–40-betlar
Maqsad«Okean — atmosfera — quruqlik» tizimini va okeanning iqlimga, ob-havoga ta’sirini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
«okean — atmosfera — quruqlik» tizimi · ocean–atmosphere–land systemdengiz havo massasi · maritime air masskontinental havo massasi · continental air masstayfun (quyun) · typhoon (tropical cyclone)
Tushuntirish

Dunyo okeani atmosfera va quruqlik bilan doimiy ta’sirda bo‘lib, ular birgalikda «okean — atmosfera — quruqlik» tizimini hosil qiladi; unda modda va energiya almashinadi, asosiy kuch esa Quyosh energiyasi. Okean Yer yuzasiga tushadigan Quyosh issiqligining katta qismini (darslikka ko‘ra 70 %) yutadi va issiqlik «akkumulyatori» vazifasini o‘taydi: atmosferani isitadi, unga bug‘ holatida nam beradi, quruqlikka yog‘in keltiradi. Okean ustida hosil bo‘lgan havo massalari dengiz, quruqlik ustidagilari kontinental deyiladi; dengiz massalari nam, kontinentallari quruq bo‘ladi. Suv aylanishi — bug‘lanish, bulut, yog‘in, daryolar orqali okeanga qaytish — shu tizimda amalga oshadi. Iliq va sovuq oqimlar issiqlik va sovuqni uzoqqa tashiydi. Tayfun va bo‘ronlar ikkala yarimsharda taxminan 5–20° kengliklar orasida, isigan okean ustida paydo bo‘ladi. Odamlar qadimdan qulay sohillarda yashagan: darslikka ko‘ra aholining 27 % i qirg‘oqdan 50 km gacha masofada yashaydi; BMT ma’lumotlariga ko‘ra, taxminan 40 % aholi qirg‘oqdan 100 km ichida yashaydi.

70%30%okean yutadiqolgani
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ob-havo xabarida «namligi yuqori, ertaga yomg‘ir» deyiladi. Dengizdan uzoqda joylashgan hududlarda namlik dengiz bo‘yidagidan ancha kam bo‘lishi mumkin, shuning uchun fermer dalani qachon sug‘orishni namlik va yog‘in prognoziga qarab rejalashtiradi.

Kim ishlatadi

Sinoptik havo massalarining yo‘nalishini kuzatadi, fermer sug‘orish vaqtini tanlaydi, aviadispetcher parvoz yo‘lini ob-havoga moslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ob-havo ilovasida bugungi «namlik» ko‘rsatkichini toping va yog‘ingarchilik kuni bilan quruq kunda u qanday farq qilishini ikki kun davomida yozib boring.

Namunalar
nam dengiz havosiO‘rta Osiyo: quruq havo
Yozda Atlantikadan esgan nam dengiz havosi G‘arbiy Yevropaga yomg‘ir olib keladi; Markaziy Osiyo quruqlik ichkarisida bo‘lgani uchun kontinental, quruq havo hukmron.
Okeandan bug‘lanishBulutQuruqlikka yomg‘irDaryolar
Suv aylanishi: okeandan bug‘lanish → bulut → quruqlikka yog‘in → daryolar → okean.
Sinfda faoliyat

«Suv aylanishi o‘yini»: o‘quvchilar suv tomchisi rolida «okean», «bulut», «tog‘», «daryo» stansiyalaridan o‘tib, har birida nima bo‘lishini aytadi.

Mashq
1
«Okean — atmosfera — quruqlik» tizimidagi asosiy harakatlantiruvchi kuch nima?
2
Quyoshdan Yer yuzasiga 100 birlik issiqlik kelsa va okean 70 birligini yutsa, qolgan qismi necha birlik?
3
Dengiz va kontinental havo massalarining farqi nimada?
4
Nima uchun okean yaqinidagi shaharlarda qish va yoz harorati orasidagi farq kamroq bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYorliqsiz ko‘chatlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →