Dunyo okeanining atmosfera va quruqlikka ta’siri
Dunyo okeani atmosfera va quruqlik bilan doimiy ta’sirda bo‘lib, ular birgalikda «okean — atmosfera — quruqlik» tizimini hosil qiladi; unda modda va energiya almashinadi, asosiy kuch esa Quyosh energiyasi. Okean Yer yuzasiga tushadigan Quyosh issiqligining katta qismini (darslikka ko‘ra 70 %) yutadi va issiqlik «akkumulyatori» vazifasini o‘taydi: atmosferani isitadi, unga bug‘ holatida nam beradi, quruqlikka yog‘in keltiradi. Okean ustida hosil bo‘lgan havo massalari dengiz, quruqlik ustidagilari kontinental deyiladi; dengiz massalari nam, kontinentallari quruq bo‘ladi. Suv aylanishi — bug‘lanish, bulut, yog‘in, daryolar orqali okeanga qaytish — shu tizimda amalga oshadi. Iliq va sovuq oqimlar issiqlik va sovuqni uzoqqa tashiydi. Tayfun va bo‘ronlar ikkala yarimsharda taxminan 5–20° kengliklar orasida, isigan okean ustida paydo bo‘ladi. Odamlar qadimdan qulay sohillarda yashagan: darslikka ko‘ra aholining 27 % i qirg‘oqdan 50 km gacha masofada yashaydi; BMT ma’lumotlariga ko‘ra, taxminan 40 % aholi qirg‘oqdan 100 km ichida yashaydi.
«Suv aylanishi o‘yini»: o‘quvchilar suv tomchisi rolida «okean», «bulut», «tog‘», «daryo» stansiyalaridan o‘tib, har birida nima bo‘lishini aytadi.