☰ Mundarija · Geografiya

Yevrosiyo: issiq iqlim mintaqalari va ichki suvlari

Darslar 51–52 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
51

Issiq iqlim mintaqalari

Darslik: 53- §, 121–122-betlar
MaqsadYevrosiyoning issiq iqlim mintaqalarini (subtropik, tropik, subekvatorial, ekvatorial) tavsiflash.
Yangi so‘zlar
O‘rta dengizbo‘yi iqlimi · Mediterranean climatesubtropik mintaqa · subtropical zoneCherrapunji · Cherrapunjiekvatorial mintaqa · equatorial zone
Tushuntirish

Yevrosiyoning issiq iqlim mintaqalari subtropik, tropik, subekvatorial (ikkita) va ekvatorial mintaqalardan iborat, ya’ni beshta. Subtropik mintaqa Pireney yarimorolidan Tinch okean sohiligacha cho‘zilgan va eng katta maydonni egallaydi: yozda tropik, qishda mo‘tadil havo hukmron. O‘rta dengiz sohilida qish iliq va seryomg‘ir, yoz issiq va quruq (O‘rta dengizbo‘yi iqlimi); materik ichkarisida kontinentalligi ortadi, yozi +30…+35 °C gacha, yog‘in 100–150 mm; shu tipga O‘rta Osiyoning janubi, shu jumladan O‘zbekistonning janubi kiradi. Sharqda subtropik musson iqlimi. Tropik mintaqa Arabiston yarimoroli, Eron tog‘ligi va Hind daryosi havzasini egallaydi: yozi juda issiq (+30…+35 °C), qishi iliq (+18…+24 °C), yog‘in juda kam — ko‘p joylarda yiliga 100–200 mm dan oshmaydi (darslikdagi 500–1 000 mm faqat ayrim tog‘li chekkalarga to‘g‘ri keladi). Subekvatorial mintaqa Hindiston va Hindixitoy yarimorollarini o‘z ichiga oladi; unda musson iqlimi hukmron: yoz nihoyatda nam, qish quruq va iliq. Hindistonning shimoli-sharqidagi Meghalaya platosida (Mausinram, Cherrapunji) yiliga taxminan 11 800 mm yog‘in tushadi — dunyoda eng ko‘p. Ekvatorial mintaqa Malakka yarimorolining janubi va Katta Zond orollarini qamraydi: yil bo‘yi harorat taxminan +24…+27 °C, yog‘in 3 000 mm dan ko‘p. Janubiy subekvatorial mintaqa Yava orolining yarmi va sharqdagi orollarda joylashgan, uning yog‘ini biroz kamroq (1 000–2 500 mm).

Namunalar
Subtropik chiqqan joyda yoz +35 °C, qishda +5 °C bo‘lsa, yillik farq 35 − 5 = 30 °C.
Ekvatorial mintaqada yog‘in 3 000 mm dan ko‘p, subtropik ichki qismda 100–150 mm: yog‘in taxminan 20–30 baravar farq qiladi.
Sinfda faoliyat

«Besh mintaqa»: beshta rangli chiziq bilan Yevrosiyo xaritasida issiq mintaqalarni belgilang va har biriga bitta davlat nomini yozing.

Mashq
1
Yevrosiyoda nechta issiq iqlim mintaqasi bor? Sanab bering.
2
Tropik mintaqada yozda +35 °C, qishda +18 °C. Farq necha daraja?
3
O‘rta dengizbo‘yi iqlimining asosiy xususiyati nima?
4
Nima uchun Hindiston shimoli-sharqida yog‘in juda ko‘p?