Issiq iqlim mintaqalari
Yevrosiyoning issiq iqlim mintaqalari subtropik, tropik, subekvatorial (ikkita) va ekvatorial mintaqalardan iborat, ya’ni beshta. Subtropik mintaqa Pireney yarimorolidan Tinch okean sohiligacha cho‘zilgan va eng katta maydonni egallaydi: yozda tropik, qishda mo‘tadil havo hukmron. O‘rta dengiz sohilida qish iliq va seryomg‘ir, yoz issiq va quruq (O‘rta dengizbo‘yi iqlimi); materik ichkarisida kontinentalligi ortadi, yozi +30…+35 °C gacha, yog‘in 100–150 mm; shu tipga O‘rta Osiyoning janubi, shu jumladan O‘zbekistonning janubi kiradi. Sharqda subtropik musson iqlimi. Tropik mintaqa Arabiston yarimoroli, Eron tog‘ligi va Hind daryosi havzasini egallaydi: yozi juda issiq (+30…+35 °C), qishi iliq (+18…+24 °C), yog‘in juda kam — ko‘p joylarda yiliga 100–200 mm dan oshmaydi (darslikdagi 500–1 000 mm faqat ayrim tog‘li chekkalarga to‘g‘ri keladi). Subekvatorial mintaqa Hindiston va Hindixitoy yarimorollarini o‘z ichiga oladi; unda musson iqlimi hukmron: yoz nihoyatda nam, qish quruq va iliq. Hindistonning shimoli-sharqidagi Meghalaya platosida (Mausinram, Cherrapunji) yiliga taxminan 11 800 mm yog‘in tushadi — dunyoda eng ko‘p. Ekvatorial mintaqa Malakka yarimorolining janubi va Katta Zond orollarini qamraydi: yil bo‘yi harorat taxminan +24…+27 °C, yog‘in 3 000 mm dan ko‘p. Janubiy subekvatorial mintaqa Yava orolining yarmi va sharqdagi orollarda joylashgan, uning yog‘ini biroz kamroq (1 000–2 500 mm).
| Mintaqa | Belgisi |
|---|---|
| Subtropik | O‘rtayer dengizi: iliq nam qish, issiq quruq yoz |
| Tropik | juda issiq yoz (+30…+35 °C), yog‘in 100–200 mm |
| Subekvatorial | mussonli: juda nam yoz, quruq qish |
| Ekvatorial | +24…+27 °C butun yil, 3000 mm dan ko‘p |
O‘zbekistonda guruch yoz bo‘yi suv bosib turadigan dalalarda o‘stiriladi. Osiyoning iliq va yomg‘irli mintaqalarida yoz issiq va nam bo‘lgani uchun guruch dalalari ancha katta maydonni egallaydi. Bola issiqlik va suv birgalikda mintaqada nima o‘sishini belgilashini ko‘radi.
Dehqon guruch uchun suv va issiqlikni hisoblaydi, oziq-ovqat savdogari mahsulotni kelib chiqishi bo‘yicha tanlaydi, sinoptik yog‘in mavsumini aytadi.
Iliq mintaqadagi bitta mamlakatni tanlab, yanvar va iyul oyida u yerda ob-havo qanday bo‘lishini atlas yoki ilovadan topib, ikki ustunli jadvalga yozing.
«Besh mintaqa»: beshta rangli chiziq bilan Yevrosiyo xaritasida issiq mintaqalarni belgilang va har biriga bitta davlat nomini yozing.