ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Atlantika va Hind okeanlari

Darslar 25–26 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
25

Atlantika okeani

Darslik: 27- §, 62–64-betlar
MaqsadAtlantika okeanining geografik o‘rni, tubi, iqlimi, oqimlari va xo‘jalik ahamiyatini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Atlantika okeani · the Atlantic OceanO‘rta Atlantika tizmasi · Mid-Atlantic RidgeGolfstrim · the Gulf StreamSargasso dengizi · Sargasso Sea
Tushuntirish

Atlantika okeani barcha yarimsharlarda joylashgan, beshta materik orasida shimoldan janubga uzoq cho‘zilgan. Darslikda uning maydoni 91 mln km² deb berilgan (dengizlari bilan hisoblaganda taxminan 106 mln km² deb ham keltiriladi). Nomi yunon afsonasidagi Atlant (osmonni yelkasida ushlab turuvchi pahlavon) bilan bog‘liq. Buyuk geografik kashfiyotlar shu okeandan boshlangan: Kolumb, Diash, Kabot, da Gama, Magellan va boshqalar. Okean Gondvana va Lavraziyaning ajralishi natijasida paydo bo‘lgan, shuning uchun Janubiy Amerika va Afrika qirg‘oqlari bir-biriga mos. Tubida O‘rta Atlantika tizmasi taxminan 15 000–16 000 km ga cho‘zilgan, uning o‘rtasida riftlar bor; eng chuqur joyi — Puerto-Riko botig‘i (taxminan 8 376 m; darslikda 8 742 m). Yuza suv harorati ekvatorda +27–28 °C, qutblarga yaqin 0…–1 °C. Okean ayniqsa tropik-subtropiklarda sho‘rligi baland (subtropiklarda 37 ‰ gacha; O‘rta dengiz 37–39 ‰). Oqimlar halqa hosil qiladi; Golfstrim iliq oqimi Yevropa iqlimini yumshatadi. Shimoliy subtropikda Sargasso dengizi joylashgan — qirg‘og‘i yo‘q, suvo‘ti sargassumlar bilan mashhur. Okean dengiz transportida dunyoda birinchi o‘rinda; Suvaysh (1869) va Panama (1914) kanallari uning ahamiyatini oshirgan; baliq ovlash asosan shimolda.

O‘rta Atlantika tizmasiGolfstrim (iliq)Sargasso dengiziPuerto-Riko noviPanama kanali
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yangiliklar ko‘rsatuvida katta konteyner kemasi okeanni bir qirg‘oqdan ikkinchisiga kesib o‘tayotgani xaritada ko‘rsatiladi. Sayohat ko‘p kun davom etgani uchun portlar yuk qachon kelishini oldindan rejalashtiradi. Bola okeanning qirg‘oqlar orasida joylashuvi savdo uchun nega muhimligini tushunadi.

Kim ishlatadi

Yuk dispetcheri kemalar yo‘lini boshqaradi, sinoptik dengizdagi bo‘ron haqida ogohlantiradi, baliqchi baliq ko‘p joyga boradi.

Bugun sinab ko‘ring

Xaritada okeanning ikki tomonidagi bittadan port shaharni tanlang, ular orasidagi dengiz yo‘lini barmoq bilan yurgizib ko‘ring va yo‘lda qaysi suv yo‘llari bo‘lishi mumkinligini ayting.

Namunalar
Suvaysh kanali 1869-yilda, Panama kanali 1914-yilda ochilgan: birinchisi Yevropadan Osiyoga yo‘lni, ikkinchisi Atlantikadan Tinch okeanga yo‘lni qisqartirgan.
Golfstrim iliq suvni Meksika qo‘ltig‘idan Shimoliy Atlantikaga olib boradi; shu sababli Norvegiya sohillari shu kengliklarga nisbatan iliq.
Sinfda faoliyat

«Atlantika xaritada»: bo‘sh xaritada Golfstrim, O‘rta Atlantika tizmasi, Sargasso dengizi, Suvaysh va Panama kanallarini rangli belgilar bilan tushiring.

Mashq
1
Atlantika okeani qaysi materiklar orasida joylashgan?
2
Suvaysh kanali 1869-yilda, Panama kanali 1914-yilda ochilgan. Ular orasida necha yil bor?
3
Golfstrim qanday oqim va u qaysi hududlar iqlimiga ta’sir qiladi?
4
Nima uchun Janubiy Amerika va Afrika qirg‘oqlari bir-biriga o‘xshab ketadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVaqt devoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →