Antarktidaning geografik o‘rni, o‘rganilish tarixi, geologik tuzilishi, foydali qazilmalari. Relyefi
Antarktida — Janubiy qutb atrofidagi, doimiy muz bilan qoplangan yagona materik; nomi «anti-arktika», ya’ni Arktikaning qarama-qarshi tomoni degani. Maydoni taxminan 14 mln km², u deyarli butunlay Janubiy qutbiy doira ichida, boshqa materiklardan juda uzoqda joylashgan. Materikni 1820-yilda rossiyalik dengizchilar F. Bellinsgauzen va M. Lazarev kashf etgan (eski uslubda 16-yanvar, yangi uslubda 28-yanvar). Janubiy qutbga birinchi bo‘lib 1911-yil 14-dekabrda norvegiyalik R. Amundsen yetgan, 1912-yil 17-yanvarda ingliz R. Skott ikkinchi bo‘lib yetgan, lekin qaytishda uning guruhi halok bo‘lgan. 1959-yilda Antarktida to‘g‘risidagi shartnoma imzolangan: materikdan faqat tinch ilmiy maqsadlarda foydalaniladi, harbiy faoliyat va (keyingi protokolga ko‘ra) foydali qazilma qazish taqiqlangan; hozir shartnomada 50 dan ortiq davlat ishtirok etadi. Antarktida qadimda Gondvana tarkibida bo‘lgan; uni Transantarktika tog‘lari ikki qismga bo‘ladi. Muz qoplamining o‘rtacha qalinligi taxminan 2 000 m, eng qalin joyi 4 500 m dan ortiq; shu sababli materikning o‘rtacha balandligi (taxminan 2 040 m) boshqa materiklardan baland, muz tagidagi quruqlikning katta qismi esa (ayniqsa g‘arbda) dengiz sathidan past (Bentli cho‘kmasi taxminan –2 555 m). Eng baland nuqta — Vinson massivi (4 892 m). Materikda harakatdagi Erebus vulqoni (3 794 m) bor; muzdan chiqib turgan tog‘ cho‘qqilari nunataklar deyiladi. Foydali qazilmalar (ko‘mir, temir, mis va boshqalar) mavjud, ammo ular qazib olinmaydi.
Qutb tadqiqotchilari bir yil davomida ayozli joyda yashaydi. Qish boshlanishidan oldin ularga oziq-ovqat, yoqilg‘i va kerakli asboblar kemada keltiriladi, chunki keyin yetkazib berish qiyin. Tog‘dagi qishloq aholisi ham qishdan oldin zaxira yig‘adi.
Qutb tadqiqotchisi iqlim va muzni o‘rganadi, uchuvchi yuk yetkazadi, stansiya oshpazi va shifokori jamoani sog‘lom saqlaydi.
Globusdan Antarktidani va unga eng yaqin boshqa materikni toping, oradagi masofani ip bilan o‘lchang va nima uchun ta’minot kemasi qishdan ancha oldin yo‘lga chiqishi kerakligini ayting.
«Qutbga ekspeditsiya»: guruhlar Amundsen va Skott yo‘llarini xaritada ko‘rsatib, ular nima uchun turlicha natija bilan yakunlanganini (it va chana, yo‘l rejasi, jihoz) muhokama qiladi.