ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Yevrosiyo iqlimi. Sovuq va mo‘tadil mintaqalar

Darslar 49–50 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
49

Yevrosiyo iqlimi

Darslik: 51- §, 117–119-betlar
MaqsadYevrosiyo iqlimini shakllantiruvchi omillarni (kenglik, okeanlar, relyef) tushuntirish.
Yangi so‘zlar
sovuqlik qutbi · pole of coldOymyakon · Oymyakonmusson · monsoonkontinentallik · continentality
Tushuntirish

Yevrosiyo iqlimi boshqa materiklarnikidan ancha xilma-xil, chunki materik shimoldan janubga ham, g‘arbdan sharqqa ham juda uzoq cho‘zilgan. Birinchi omil — geografik kenglik: iyul oyida shimolda o‘rtacha harorat taxminan +12 °C, janubda +28 °C, Arabistonda hatto +32 °C. Qishda g‘arb iliq, shimoli-sharqda esa juda sovuq: Sibirda yanvar o‘rtacha harorati –48 °C gacha tushadi. Oymyakon va Verxoyansk Shimoliy yarimsharning «sovuqlik qutbi»: Oymyakonda rasman –67,7 °C qayd etilgan (darslikdagi –71 °C norasmiy o‘lchov). Ikkinchi omil — okeanlar: G‘arbiy Yevropaga Atlantikadan iliq va nam havo keladi, shuning uchun yog‘in ko‘p, qish iliq, yoz salqin. Sharqqa borgan sari havo namligi kamayadi, iqlim kontinental bo‘ladi: yoz issiq, qish qattiq sovuq. Sharqiy va Janubiy Osiyoda yozgi musson Tinch va Hind okeanidan juda ko‘p yog‘in keltiradi; qishda esa materik ustida yuqori bosimli markaz paydo bo‘lib, ob-havo quruq va sovuq bo‘ladi. Qishda bu sovuq havo shimoldan — Sibir va Qozog‘iston tomondan O‘zbekistonga ham kirib keladi. Uchinchi omil — relyef: Alp, Kavkaz, Tyanshan, Himolay kabi kenglik bo‘ylab cho‘zilgan tog‘lar sovuq shimol shamollarini to‘sadi va tog‘larda balandlik mintaqalari paydo bo‘ladi. Dunyoda eng ko‘p yog‘in tushadigan joylar Hindistonning shimoli-sharqidagi Meghalaya platosida: Mausinram va Cherrapunjida yillik yog‘in taxminan 11 800 mm (darslikda 12 665 mm).

OymyakonVerxoyanskMausinram
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ob-havo ilovasida bir xil kenglikda joylashgan ikki shahar — biri dengiz bo‘yida, biri qit’a ichkarisida — qishda boshqacha harorat ko‘rsatadi. Dengiz qirg‘og‘ida qish yumshoqroq, ichkarida esa sovuqroq bo‘ladi. Shu sababli binolarni isitish va kiyim tanlash joyga qarab farq qiladi.

Kim ishlatadi

Sinoptik iqlimni tushuntiradi, quruvchi binoni isitish tizimini loyihalaydi, dehqon ekin turini iqlimga qarab tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xaritada o‘zingiz bilgan ikki shaharni, biri dengiz bo‘yida, biri ichkarida bo‘lgan holda tanlang, ob-havo ilovasida bugungi haroratni solishtiring va farqni yozing.

Namunalar
010203040122832shimoljanubArabistonIyul harorati, °C
Iyulda shimolda +12 °C, janubda +28 °C: farq 28 − 12 = 16 °C.
0500010 00015 00011 800400CherrapunjiToshkentYillik yog‘in, mm
Cherrapunjida yiliga taxminan 11 800 mm, Toshkentda taxminan 400 mm: farq 11 800 − 400 = 11 400 mm.
Sinfda faoliyat

«Omillar uchligi»: uchta karta tayyorlang — kenglik, okean, relyef — va har biriga Yevrosiyodan bitta misol yozing.

Mashq
1
Shimoliy yarimsharning «sovuqlik qutbi» qayerda?
2
Iyulda shimolda +12 °C, janubda +28 °C. Farq necha daraja?
3
Nima uchun G‘arbiy Yevropada qish iliq?
4
Nima uchun sharqqa borgan sari iqlim kontinental bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQulf reklamasini tekshiramizHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →