ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Yevrosiyo: o‘rni, tarixi, tuzilishi va relyefi

Darslar 47–48 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
47

Yevrosiyoning geografik o‘rni, o‘rganilish tarixi

Darslik: 49- §, 113–114-betlar
MaqsadYevrosiyoning geografik o‘rnini, katta-kichikligi va o‘rganilish tarixini bayon qilish; Xorazmiy, Beruniy va Boburning hissasini aytish.
Yangi so‘zlar
Yevrosiyo · EurasiaYevropa va Osiyo · Europe and AsiaXorazmiy · al-KhwarizmiBeruniy · al-Biruni
Tushuntirish

Yevrosiyo — Yerdagi eng katta materik: maydoni taxminan 54 mln km², bu quruqlikning deyarli uchdan bir qismidan ko‘prog‘i (taxminan 36 %). U Yevropa (taxminan 10 mln km²) va Osiyo (taxminan 44 mln km²) qit’alaridan iborat, chegarasi Ural tog‘lari, Ural daryosi, Kaspiy, Qora dengiz va bo‘g‘izlar bo‘ylab o‘tkaziladi. Materik deyarli butunlay Shimoliy yarimsharda joylashgan, g‘arbda Gibraltar bo‘g‘izi uni Afrikadan, sharqda Bering bo‘g‘izi Shimoliy Amerikadan ajratadi. Eng chekka nuqtalari: shimolda Chelyuskin burni (taxminan 78° sh. k.), janubda Piay burni (taxminan 1° sh. k.), g‘arbda Roka burni (taxminan 9° g‘. u.), sharqda Dejnev burni (taxminan 170° g‘. u.). Materikda eng baland cho‘qqi Jomolungma (8 848 m; 2020-yilda rasman 8 848,86 m deb aniqlangan), eng katta ko‘l Kaspiy, eng chuqur ko‘l Baykal, 14 ta «sakkiz minglik» cho‘qqining hammasi bor. Qirg‘oqlar parchalangan, ko‘p yarimorol va orol bor. Yevrosiyo eng qadimgi sivilizatsiyalar beshigi: Eratosfen va Ptolemey xaritalarida u aks etgan. Muhammad al-Xorazmiy (IX asr) olimlar bilan «Jahon xaritasi»ni tuzib, «Kitob surat al-arz» asarini yozgan. Abu Rayhon Beruniy (973–1048) «Hindiston» asarini yaratgan, daryolar va tog‘ jinslari haqida qonuniyatlar aytgan. Zahiriddin Bobur «Boburnoma»da Markaziy Osiyo va Hindiston tabiati va aholisini tasvirlagan.

Chelyuskin burniPiai burniRoka burniDejnev burni
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Poyezd yoki yuk mashinalari Osiyoning sharqidan Yevropaga mol olib ketar ekan, qit’aning o‘rtasidagi yo‘llar orqali o‘tadi. Yevrosiyo bitta katta quruqlik bo‘lgani uchun xalqlar ming yillar davomida mol, g‘oya va bilimlarni shu yo‘llar orqali almashgan. Bozordagi mahsulotlar ham uzoqdan keladi.

Kim ishlatadi

Logist yuk yo‘lini rejalashtiradi, savdogar mol yetkazadi, geograf yo‘llarni xaritaga tushiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Xaritada Toshkentdan g‘arbga va sharqqa uzoq shaharga qaratib ikkita yo‘lni barmoq bilan yurgizing va yo‘lda uchraydigan yirik shaharlarning nomlarini yozing.

Namunalar
Chelyuskin burni taxminan 78° sh. k., Piay burni taxminan 1° sh. k.: kenglik farqi 77°, 1° ≈ 111 km bo‘lsa, taxminan 8 547 km.
010203040501044YevropaOsiyoMaydoni, mln km²
Yevropa 10 mln, Osiyo 44 mln km²: jami 54 mln km².
Sinfda faoliyat

«Chekka nuqtalar»: yozuvsiz xaritada Yevrosiyoning to‘rtta chekka burnini toping va nomini yozing; keyin qo‘shni materiklar bilan chegara bo‘g‘izlarini belgilang.

Mashq
1
Yevrosiyo qaysi ikki qit’adan iborat?
2
Yevropa 10, Osiyo 44 mln km². Yevrosiyo maydoni necha mln km²?
3
Beruniy qaysi asarlarni yozgan?
4
Nima uchun Yevrosiyo «rekordchi materik» deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z dasturi: tartib va vaqtHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →