☰ Mundarija · Geografiya

Afrikaning tabiiy o‘lkalari va aholisi

Darslar 23–24 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
23

Afrikaning tabiiy geografik o‘lkalari

Darslik: 25- §, 58–59-betlar
MaqsadAfrikaning to‘rtta tabiiy geografik o‘lkasini va ularning farqlarini aytib berish.
Yangi so‘zlar
tabiiy geografik o‘lka · physical-geographic regionSaxel (savannali Sudan) · the Sahel (savanna Sudan)Madagaskar · Madagascarmilliy bog‘ · national park
Tushuntirish

Afrika tabiatiga ko‘ra to‘rtta yirik tabiiy geografik o‘lkaga bo‘linadi: Shimoliy, Markaziy, Sharqiy va Janubiy Afrika. Shimoliy Afrika O‘rta dengizdan mavsumiy nam o‘rmonlar zonasigacha cho‘zilgan; unda uch xil kompleks bor: qattiq bargli doimiy yashil o‘rmon va butazorlar (Atlas), qumli va toshloq Sahroyi Kabir hamda savannali Sudan (Saxel). Markaziy Afrika Gvineya qo‘ltig‘i sohili va Kongo havzasini egallaydi: bu yerda nam ekvatorial va mavsumiy nam o‘rmonlar o‘sadi, qimmatbaho daraxtlar, moyli palma, kauchuk daraxti bor; faqat shu yerda pigmeylar, gorilla, okapi, mitti begemot yashaydi. Sharqiy Afrika materikning baland tog‘li qismi («Afrika tomi»): Efiopiya tog‘ligi, Sharqiy Afrika yassi tog‘ligi, Buyuk yer yorig‘i, tektonik ko‘llar va Kilimanjaro; balandlik mintaqalari aniq ifodalangan; Serengeti va Ngorongoro kabi qo‘riqxonalar shu yerda. Janubiy Afrika Kongo–Zambezi suvayirg‘ichidan janubdagi hudud; kichik maydonda tabiat kenglik va uzoqlik bo‘yicha tez almashgani uchun uni «kichik Afrika» deb ham atashadi. Madagaskar — materik oroli: Afrikadan Mozambik bo‘g‘izi ajratadi, tabiatiga okean kuchli ta’sir qiladi, tropik o‘rmon va savannalar ko‘p, noyob hayvonlar (lemurlar) shu yerda yashaydi.

Namunalar
Savannali Sudan (Saxel) Sahroyi Kabir bilan savanna o‘rtasidagi o‘tish hududi: yozda yomg‘ir yog‘adi, qishda quruq.
Kilimanjaro Sharqiy Afrikada joylashgan va u yerda balandlik mintaqalari (o‘rmon, o‘tloq, qor-muz) yaqqol ko‘rinadi.
Sinfda faoliyat

«To‘rt o‘lka»: sinf to‘rt guruhga bo‘linadi; har bir guruh bir o‘lka bo‘yicha xaritada chegarasini ko‘rsatib, 3 ta xususiyat, 2 ta hayvon va 1 ta tabiat obyektini aytadi.

Mashq
1
Afrikaning to‘rtta tabiiy geografik o‘lkasini sanang.
2
Sharqiy Afrikani nima uchun «Afrika tomi» deyishadi?
3
Markaziy Afrika o‘lkasida qaysi tabiat zonalari tarqalgan?
4
Madagaskar nima uchun «materik oroli» deyiladi?