Turli muhitlarda diffuziya hodisasi
Diffuziya — o‘zaro tutashgan bir modda molekulalarining ikkinchi moddaga, ikkinchisinikining birinchisiga o‘z-o‘zidan o‘tishidir. Xonada ochilgan atir hidining tarqalishi, choyga solingan shakarning erishi diffuziyaga misol. Atir bug‘ining molekulalari sekundiga bir necha yuz metr tezlik bilan harakatlansa-da, havo molekulalari bilan juda ko‘p marta to‘qnashib yo‘nalishini o‘zgartiradi, shuning uchun hid xonaning narigi chetiga darhol emas, biroz vaqtdan keyin yetib boradi. Suyuqliklarda diffuziya sekinroq: suvga tushgan rangli bo‘yoq asta-sekin butun suvga tarqaladi. Qattiq jismlarda diffuziya juda sekin: yaxshi silliqlangan qo‘rg‘oshin va oltin plastinkalar bir-biriga bostirib, xona temperaturasida bir necha yil saqlanganda, ular bir-biriga taxminan 1 mm kirishib ketgan. Temperatura ortsa, molekulalar tezroq harakatlanadi va diffuziya tezlashadi: shakar issiq choyda sovuqqa qaraganda tez eriydi. Diffuziya tabiatda muhim: kislorod o‘pkada diffuziya orqali qonga o‘tadi, zaharli gazlar havoda tarqaladi.
O‘yin paytida bola tez-tez nafas oladi. O‘pkadagi mayda pufakchalarda kislorod havodan juda yupqa devor orqali qonga diffuziya bilan o‘tadi. Natijada mushaklar kislorod oladi va bola kuch topadi.
Hamshira va shifokor kislorod berishni biladi, ta’m va hid ishlab chiqaruvchi hidning tarqalishini hisobga oladi, dehqon o‘g‘itning tuproq suvida tarqalishini kuzatadi.
Oila a’zosidan xonaning bir chetida yangi ko‘kat yoki apelsin po‘sti ushlab turishni so‘rang, o‘zingiz esa narigi chetda turing va hidni birinchi marta qachon sezganingizni soatdan belgilang.
«Diffuziya kuzatuvi» (kattalar nazoratida): ikkita shaffof stakanga sovuq va iliq (qaynoq emas, 40–50 °C) suv quying; har biriga aralashtirmay bir tomchi oziq-ovqat bo‘yog‘i tomizing va har 2 daqiqada rang qanchalik tarqalganini chizing. Xavfsizlik: qaynoq suv ishlatmang; margansovkaning (kaliy permanganat) kristallarini bolalarga bermang — uning o‘rniga oziq-ovqat bo‘yog‘ini ishlating; ta’m ko‘rish mumkin emas.