Atmosfera bosimi. Torrichelli tajribasi
Yer havo qobig‘i — atmosfera bilan o‘ralgan. Havoning massasi bor (0 °C da zichligi taxminan 1,29 kg/m³), shuning uchun u Yerdagi barcha jismlarga va Yer sirtiga bosim beradi: bu atmosfera bosimi. Italiyalik olim Evangelista Torrichelli (1608–1647) bir uchi payvandlangan, simob to‘ldirilgan nayni simobli idishga ag‘darib, simob ustuni taxminan 760 mm da to‘xtashini ko‘rsatdi: ustun bosimi atmosfera bosimiga tenglashadi. Dengiz sathida, 0 °C da me’yoriy atmosfera bosimi 760 mm sim. ust. = 101 325 Pa ≈ 101,3 kPa; 1 mm sim. ust. ≈ 133,3 Pa. Yer sirtidan ko‘tarilgan sari havo siyraklashadi va bosim kamayadi: yer sirtiga yaqin joyda har 12 m ko‘tarilganda taxminan 1 mm sim. ust. ga kamayadi. Bosimni barometr (simobli yoki metalli aneroid), idishdagi gaz yoki suyuqlik bosimini manometr o‘lchaydi. Agar simob o‘rniga suv ishlatilsa, ustun balandligi taxminan 10 m bo‘lardi. Atmosfera bosimi tufayli ichimlik naychasi bilan suyuqlik so‘riladi; Magdeburg yarim sharlari (Gerike, 1654) havosiz bo‘shliqda ikkita ot jufti ham ajrata olmagan.
Tajriba: stakanni suv bilan to‘ldirib, ustini qalin qog‘oz bilan yoping va qog‘ozni kaftingiz bilan bosib, lavaboda ag‘daring; kaftni oling. Nima uchun suv to‘kilmaydi? Xavfsizlik: tajribani lavabo yoki tog‘orada bajaring, shisha stakan o‘rniga plastik stakan oling. Simob bilan hech qachon tajriba qilmang: uning bug‘i zaharli.