ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Ish, energiya, quvvat. II bobni takrorlash

Darslar 29–31 · 3 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
29

Ish va energiya haqida tushuncha

Darslik, 70–72-betlar
MaqsadMexanik ish tushunchasini, A = F · s formulasini, ish birligi jouldni va energiya tushunchasini bilish.
Yangi so‘zlar
mexanik ish (A) · mechanical work (A)joul (J) · joule (J)energiya · energyyo‘nalishda bosib o‘tilgan yo‘l · distance moved in the direction of the force
Tushuntirish

Fizikada mexanik ish bajariladi, agar jismga kuch ta’sir qilsa va jism shu kuch yo‘nalishida ko‘chsa. Ish kuch bilan kuch yo‘nalishidagi yo‘lning ko‘paytmasiga teng: A = F · s. Ish birligi — joul (J), 1 J = 1 N · 1 m = 1 N·m; ya’ni 1 N kuch ta’sirida jism kuch yo‘nalishida 1 m yurganda 1 J ish bajariladi. Joul nomi ingliz fizigi Jeyms Joul (1818–1889) sharafiga qo‘yilgan; 1 kJ = 1000 J. Agar kuch ta’sir qilsa-yu, jism qimirlamasa (devorni itarish) yoki jism kuchga perpendikulyar yo‘nalishda yursa, mexanik ish nolga teng. Jism ish bajara olish qobiliyatiga ega bo‘lsa, uning energiyasi bor deyiladi. Energiya ham joul bilan o‘lchanadi: jism qancha ish bajara olsa, uning energiyasi shuncha. Ish bajarilganda bir jism energiyasi kamayib, boshqasiniki ortadi — energiya o‘tadi yoki shaklini o‘zgartiradi.

ƒFormula
A = F · s
1 J = 1 N · 1 m
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘ida o‘quvchi qo‘l aravachasini 25 m itaradi. Itarish kuchi 40 N bo‘lsa, bajarilgan ish A = 40 · 25 = 1000 J. Agar kuch bir xil, masofa uzun bo‘lsa, ish ham ko‘p bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Quruvchi va dehqon yuk tashishda ish va kuchni hisoblaydi, muhandis dvigatel quvvatini tanlaydi, jismoniy tarbiya murabbiyi mashq yukini rejalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bo‘sh quti yoki yengil sumkani polda 3 m surib, avval silliq pol, so‘ng gilam ustida takrorlang. Qaysi birida kuch ko‘proq kerak bo‘ldi va nega ish ham ko‘p bo‘ladi?

Namunalar
50 N
50 N kuch bilan yashikni 4 m surdik: A = 50 · 4 = 200 J.
Sumkani ushlab turgan odam sumkani ko‘chirmasa, fizikada ish bajarmaydi (s = 0, A = 0), garchi charchasa ham.
Sinfda faoliyat

«Ish bormi?»: o‘quvchilar vaziyatlarga (kitobni ko‘tarish, devorni itarish, ko‘chada sumka ko‘tarib borish, to‘pni dumalatish) «ish bajarilyaptimi» deb javob beradi va sababini aytadi. Xavfsizlik: og‘ir narsa ko‘tarmang, faqat yengil kitoblardan foydalaning.

Mashq
1
Mexanik ish formulasi va birligi qanday?
2
80 N kuch bilan aravani 5 m itarib bordik. Bajarilgan ish necha J?
3
200 J ish 10 m yo‘lda bajarildi. Kuch necha N?
4
Nima uchun devorni qattiq itarganda ham mexanik ish bajarilmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →