Mexanizmlardan foydalanishda ishlarning tengligi
Mexanizm kuchdan yutuq bersa ham, ishdan yutuq bermaydi. Bu tajribada ko‘rinadi: yukni to‘g‘ridan to‘g‘ri h balandlikka ko‘tarishda bajariladigan ish A₁ = P · h (P — yuk og‘irligi). Xuddi shu yukni qiya tekislik yoki richag yordamida ko‘tarsak, kuch kichikroq (F < P), lekin kuch qo‘yilgan yo‘l uzunroq (s > h): A₂ = F · s. Ishqalanishsiz ideal mexanizmda A₂ = A₁, ya’ni F · s = P · h. Masalan, 1000 N yukni 2 m balandlikka ko‘tarishda A₁ = 1000 · 2 = 2000 J; 8 m uzunlikdagi qiya tekislikda F = 250 N, A₂ = 250 · 8 = 2000 J. Qo‘zg‘aluvchan blokda kuch 2 marta kam, ammo arqonni 2 marta ko‘proq tortamiz. Richagda ham F₁ · s₁ = F₂ · s₂ (ideal holda). Haqiqiy mexanizmlarda ishqalanish va qismlarning og‘irligi tufayli sarflangan ish foydali ishdan har doim ko‘p bo‘ladi.
Tajriba: dinamometr yordamida bir xil yukni to‘g‘ri yuqoriga ko‘taring (F₁, h), keyin taxta qiya tekislik bo‘ylab tortib ko‘taring (F₂, s). A₁ = F₁ · h va A₂ = F₂ · s ni solishtiring; qaysi biri biroz katta va nima uchun? Xavfsizlik: yukni kichik (200–300 g) oling, taxtaning uchlari qo‘lingizga tegmasin.