Turmushda elektr tokining ahamiyati. Oddiy elektr zanjiri
Elektr toki yoritish, isitish, mashina va stanoklarni harakatga keltirish, aloqa, kompyuter va tibbiyotda ishlatiladi. Elektr zanjiri — tok manbai, iste’molchi (lampochka, isitgich, motor), ulovchi simlar va kalitdan iborat berk yo‘l. Tok faqat berk zanjirda va manba bo‘lganda o‘tadi; kalit ochilsa, zanjir uziladi va tok to‘xtaydi. Zanjirdagi tokni tavsiflovchi kattaliklar: tok kuchi I — zanjirdan o‘tayotgan zaryad miqdori bilan bog‘liq kattalik, birligi amper (A), ampermetr bilan o‘lchanadi va zanjirga ketma-ket ulanadi. Kuchlanish U — manba (yoki zanjir qismi) tokni qanchalik «itarishini» ko‘rsatadi, birligi volt (V), voltmetr bilan o‘lchanadi va o‘lchanayotgan qismga parallel ulanadi. Birliklar nomi italiyalik Volta va frantsuz Amper sharafiga qo‘yilgan. Iste’molchilar ketma-ket (bir sim, bitta yo‘l) yoki parallel (shoxlangan) ulanadi: uydagi lampochkalar va rozetkalar parallel ulangan, shuning uchun bittasi o‘chsa, boshqalari ishlayveradi. Zanjir sxemasi shartli belgilar bilan chiziladi.
Tajriba (xavfsiz): 4,5 V (yoki 1,5 V ikki quruq element) li batareya, kichik lampochka (fonar) va kalitdan zanjir yig‘ing; kalitni yopib-oching. Keyin ikkinchi lampochkani ketma-ket, so‘ng parallel ulang va yorqinlikni taqqoslang. Xavfsizlik: faqat past kuchlanishli (6 V dan oshmagan) batareya ishlating, rozetkadan hech qachon foydalanmang, batareya qutblarini sim bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri tutashtirmang (qizib ketadi), kattalar nazorati zarur.