Qattiq jism, suyuqlik va gazlarda issiqlik uzatilishi. Issiqlik o‘tkazuvchanlik. Konveksiya
Issiqlik uzatilishining uch turi bor: issiqlik o‘tkazuvchanlik, konveksiya va nurlanish. Issiqlik o‘tkazuvchanlikda issiqlik jismning qizigan qismidan sovuq qismiga zarralarning o‘zaro to‘qnashuvi orqali o‘tadi, modda ko‘chmaydi. U asosan qattiq jismlarda kuzatiladi: choy damlangan qoshiq dastasi isiydi. Metallar issiqlikni yaxshi o‘tkazadi (taxminan, W/(m·K): kumush 418, mis 395, alyuminiy 209, temir 73), suv (0,6) va yog‘och (taxminan 0,2) yomon, shisha paxta (0,04) va havo (0,026) juda yomon o‘tkazadi. Havo qatlami bo‘lgani uchun mo‘yna, jun, qor va ikki oynali deraza issiqlikni yaxshi saqlaydi. Konveksiya — suyuqlik va gazlarda issiq (zichligi kichik) qatlamlarning yuqoriga ko‘tarilishi, sovuq (zichligi katta) qatlamlarning pastga tushishi bilan issiqlik ko‘chishi. Shu sababli isitish batareyalari xona pastida, sovutgich yuqorida joylashtiriladi; shamol, dengiz briizi ham konveksiya natijasi. Vakuumda issiqlik o‘tkazuvchanlik ham, konveksiya ham bo‘lmaydi.
Tajriba: bir xil uzunlikdagi temir, yog‘och va plastik tayoqchalarni ichiga iliq (qaynoq emas) suv quyilgan stakanga solib, qaysi biri tezroq isishini qo‘l bilan tekshiring. Konveksiya: iliq xonada tutuvchi ipak qog‘oz parchasi (spiral) isitgich ustida aylanishini kattalar nazoratida kuzating. Xavfsizlik: qaynoq suv, ochiq olov, gaz plitasi va issiq metall bilan tajriba qilmang.