Musiqiy tovushlar va shovqinlar. Tovush va salomatlik. Me’morchilikda tovush
Yoqimli, ritmik tovushlarni musiqiy tovush, tartibsiz, yoqimsiz tovushlarni shovqin deymiz; ular orasidagi chegara nisbiy (bir kishiga musiqa, boshqasiga shovqin bo‘lishi mumkin; juda baland ovozda yoqimli kuy ham shovqinga aylanadi). Musiqa asboblarida tovush: havo ustuni tebranishidan (fleyta, karnay, surnay, klarnet), tor tebranishidan (rubob, dutor, tanbur, g‘ijjak, skripka), tarang teri yoki parda tebranishidan (doira, nog‘ora, baraban) va elektron tebranishlardan hosil bo‘ladi. Shovqin, ayniqsa baland va uzoq davom etsa, asabni toliqtiradi, diqqatni susaytiradi va eshitishni zararlashi mumkin (taxminan 85 dB dan yuqori tovushga uzoq ta’sir xavfli), shuning uchun naushnikda juda baland ovoz qo‘ymaslik kerak. Shovqinni kamaytirish uchun tovush yutuvchi materiallar ishlatiladi. Tovush yutish koeffitsiyenti α — yutilgan tovush energiyasining tushgan energiyaga nisbati: devor 0,02–0,03, gilam 0,21, shisha paxta qatlami 0,51 (500 Hz da). Me’morchilik akustikasi zal va binolarda tovush yaxshi eshitilishini o‘rganadi: teatr shiplari tovushni zalning hamma joyiga bir tekis yo‘naltiradigan shaklda quriladi, devor va o‘rindiqlar ortiqcha aks sadoni yutadigan materiallar bilan qoplanadi.
«Tinch burchak»: sinfda baland va past ovozli tovushlarni (qoshiq bilan idishga urish, qarsak, musiqiy asbob) tinglab, qaysilari musiqiy, qaysilari shovqin ekanini baholang; keyin tovushni gilam yoki paxta bilan to‘sib, balandligi qanday o‘zgarishini kuzating. Xavfsizlik: baland ovozli musiqa yoqmang, quloq yonida baland tovush chiqarmang, naushnikda ovozni o‘rtacha qo‘ying.