Allomalar va yassi ko‘zgu

Beruniy «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» asarida Quyosh nuri o‘zida issiqlik tashishini yozgan va Oy tutilishini Oyning Yer soyasiga kirishi, Quyosh tutilishini esa Oyning Quyosh bilan Yer orasiga o‘tishi bilan to‘g‘ri tushuntirgan. Yorug‘lik tezligi haqida u nurning tezligini sezib bo‘lmaydi, deb yozgan. Beruniy Ibn Sinodan suvga to‘ldirilgan shaffof shisha shar nega Quyosh nurini to‘plab kuydira oladi, havoli shisha esa to‘plamaydi, deb so‘ragan; Ibn Sino buni suvda yorug‘lik sinishi bilan izohlagan — keyin linzalar mavzusida buni aniq ko‘ramiz. Ibn Sino qadimgi yunon olimi Aflotun fikrini rad etib, ko‘zdan nur chiqib narsalarni yoritmaydi (aks holda kechasi ham ko‘rardik), balki narsalardan kelgan nur ko‘zga kirib, ko‘z gavharida sinadi va to‘r pardada tasvir hosil bo‘ladi, deb to‘g‘ri xulosa qilgan. U kamalakni Quyosh nurining yomg‘ir tomchilarida rangli nurlarga ajralishi deb tushuntirgan — bu asosan to‘g‘ri; bugungi fanda kamalakning yoy shakli nur sinishi va qaytishi geometriyasidan kelib chiqadi (taxminan 42° burchak ostida). Muhimi, allomalar hodisalarni afsonalar bilan emas, tajriba va kuzatish bilan tushuntirgan.