Jismlarning mexanik harakati. Trayektoriya
Jismning vaqt o‘tishi bilan boshqa jismlarga nisbatan o‘rnini o‘zgartirishi mexanik harakat deyiladi. Harakat nisbiy: yo‘lovchi poyezd vagoniga nisbatan tinch, lekin yerga nisbatan harakatda. Harakat qaysi jismga nisbatan qaralayotgan bo‘lsa, o‘sha jism sanoq jismi deyiladi. Jism harakat paytida qoldirgan (yoki o‘tgan) chiziq trayektoriya deyiladi; trayektoriyasi to‘g‘ri chiziq bo‘lsa, harakat to‘g‘ri chiziqli, egri chiziq bo‘lsa, egri chiziqli bo‘ladi. Agar jism o‘lchamlarini masala shartiga ko‘ra e’tiborga olmasa ham bo‘ladigan bo‘lsa, uni moddiy nuqta deb qaraymiz: masalan, Toshkentdan Samarqandga ketayotgan avtobus xaritada nuqta kabi qaraladi. Yer Quyosh atrofida aylansa ham, Yerning o‘lchamlari Quyoshgacha masofaga nisbatan juda kichik, shuning uchun uni moddiy nuqta deb olish mumkin.
«Tinchmi yoki harakatdami?»: o‘quvchilar sinfdagi o‘rindiqda o‘tirgan o‘rtoqlari «partaga nisbatan» va «Quyoshga nisbatan» tinchmi yoki harakatdami, muhokama qiladi. Xavfsizlik: yo‘lda kuzatganda faqat trotuarda turing, yo‘lga chiqmang.