Linzalar haqida tushuncha
Linza — ikki yoki bir tomoni sferik sirt bilan chegaralangan shaffof jism (ko‘pincha shishadan). O‘rtasi chetidan qalin bo‘lsa — qavariq linza, o‘rtasi yupqa bo‘lsa — botiq linza. Sferik sirtlarning markazlaridan o‘tuvchi to‘g‘ri chiziq — bosh optik o‘q. Bosh optik o‘qqa parallel kelgan nurlar qavariq linzadan o‘tgach, bir nuqtada — fokusda (F) to‘planadi, shuning uchun uni yig‘uvchi linza deyiladi; botiq linzadan o‘tgan nurlar esa sochiladi, ularning davomi fokusda kesishadi (mavhum fokus), shu sabab u sochuvchi linza. Linza optik markazidan fokusgacha masofa — fokus masofasi F. Fokus masofasiga teskari kattalik linzaning optik kuchi: D = 1 : F; birligi — dioptriya (dptr); F = 1 m bo‘lsa, D = 1 dptr. Botiq linza uchun D manfiy. Qavariq linza buyumni F dan yaqin qo‘yganda to‘g‘ri, kattalashgan, mavhum tasvir beradi (lupa); fokusdan uzoqda esa teskari, haqiqiy tasvir beradi. Linzalar ko‘zoynak, lupa, mikroskop, teleskop, fotoapparat va ko‘zimizning gavharida ishlatiladi. Xavfsizlik: linza bilan Quyosh nurini hech qachon qog‘oz, mato yoki teriga to‘plamang va Quyoshga linza orqali qaramang.
Tajriba: lupa bilan sahifadagi harflarni kattalashtirib ko‘ring; lupani devordan uzoqlashtirib, derazadan tashqaridagi manzara tasvirini oq qog‘ozda ushlang (teskari tasvir). Fokus masofasini o‘lchang. Xavfsizlik: lupani Quyosh tomonga yo‘naltirmang; yoz kunida lupani qog‘oz ustida qoldirmang — yong‘in xavfi bor.