Yorug‘likning tabiiy va sun’iy manbalari
Yorug‘lik — ko‘rish sezgisini uyg‘otuvchi nurlanish. O‘zi yorug‘lik chiqaradigan jismlar yorug‘lik manbalari deyiladi. Tabiiy manbalar: Quyosh va boshqa yulduzlar, chaqmoq, olov, yorug‘ qurt, ba’zi chuqur dengiz jonivorlari. Sun’iy manbalar: cho‘g‘lanma lampa, lyuminestsent va LED lampalar, sham, fonar, lazer. Oy, sayyoralar, kitob va stol o‘zi nur chiqarmaydi: ularni Quyosh yoki lampa nuri qaytarib, yoritgani uchun ko‘ramiz — ular yoritilgan jismlardir. Yorug‘likni qabul qiluvchi qurilmalar: ko‘z (tirik qabul qilgich), fotoapparat, quyosh batareyasi, o‘simlik barglari (fotosintez uchun). Yorug‘lik energiya tashiydi: quyosh batareyasi uni elektr energiyasiga, o‘simlik kimyoviy energiyaga, qora sirt issiqlikka aylantiradi. Yorug‘lik ko‘zga tushganda biz ko‘ramiz: ko‘rish uchun yo manbaning o‘zidan yoki jismdan qaytgan yorug‘lik ko‘zga kirishi kerak. Ko‘zni himoya qilish: Quyoshga bevosita qaramang, juda yorqin lazer yoki lampaga tikilmang, yorug‘ joyda o‘qing.
| Turi | Misol |
|---|---|
| tabiiy manba | Quyosh, chaqmoq, olov |
| sun’iy manba | cho‘g‘lanma lampa, sham, fonar |
| yoritilgan jism | Oy, sayyoralar, kitob |
Mahalla ko‘chasidagi quyosh panelli chiroq kunduzi nur olib, energiyani akkumulyatorda saqlaydi va kechqurun yonadi. Chiroq yorug‘lik manbai bo‘lgani uchun yoritadi, yo‘l va devor esa faqat nur tushgani uchun ko‘rinadi.
Quyosh chiroqlarini o‘rnatuvchilar yo‘lni yoritadi, fotograflar yorug‘lik manbaini tanlaydi, sahna yoritish ustalari spektakl uchun nur sozlaydi.
Kechqurun xonada oynalarni yopib, kattalardan chiroqni bir daqiqaga o‘chirishni so‘rang. Qaysi narsalar ko‘rinishda qoladi (masalan, telefon ekrani, kichik indikator chirog‘i), qaysilari yo‘qoladi? Birinchilari yorug‘lik manbai.
«Manbami yoki yoritilgan jismmi?»: o‘quvchilar rasmlar (Quyosh, Oy, sham, kitob, ekran, olmos) uchun javob beradi. Qorong‘i xonada fonar va oyna bilan kuzating. Xavfsizlik: lazerli ko‘rsatkichni ko‘zga to‘g‘rilamang, Quyoshga qaramang, fonar nurini yuzga yo‘naltirmang.