ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Yorug‘lik manbalari. Soya

Darslar 52–53 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
52

Yorug‘likning tabiiy va sun’iy manbalari

Darslik, 132–134-betlar
MaqsadYorug‘lik manbalarining tabiiy va sun’iy turlarini, yorug‘lik qabul qilgichlarini va yorug‘lik energiya ekanini bilish.
Yangi so‘zlar
yorug‘lik manbai · light sourcetabiiy manba · natural sourcesun’iy manba · artificial sourceyorug‘lik qabul qilgich · light receiver
Tushuntirish

Yorug‘lik — ko‘rish sezgisini uyg‘otuvchi nurlanish. O‘zi yorug‘lik chiqaradigan jismlar yorug‘lik manbalari deyiladi. Tabiiy manbalar: Quyosh va boshqa yulduzlar, chaqmoq, olov, yorug‘ qurt, ba’zi chuqur dengiz jonivorlari. Sun’iy manbalar: cho‘g‘lanma lampa, lyuminestsent va LED lampalar, sham, fonar, lazer. Oy, sayyoralar, kitob va stol o‘zi nur chiqarmaydi: ularni Quyosh yoki lampa nuri qaytarib, yoritgani uchun ko‘ramiz — ular yoritilgan jismlardir. Yorug‘likni qabul qiluvchi qurilmalar: ko‘z (tirik qabul qilgich), fotoapparat, quyosh batareyasi, o‘simlik barglari (fotosintez uchun). Yorug‘lik energiya tashiydi: quyosh batareyasi uni elektr energiyasiga, o‘simlik kimyoviy energiyaga, qora sirt issiqlikka aylantiradi. Yorug‘lik ko‘zga tushganda biz ko‘ramiz: ko‘rish uchun yo manbaning o‘zidan yoki jismdan qaytgan yorug‘lik ko‘zga kirishi kerak. Ko‘zni himoya qilish: Quyoshga bevosita qaramang, juda yorqin lazer yoki lampaga tikilmang, yorug‘ joyda o‘qing.

TuriMisol
tabiiy manbaQuyosh, chaqmoq, olov
sun’iy manbacho‘g‘lanma lampa, sham, fonar
yoritilgan jismOy, sayyoralar, kitob
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla ko‘chasidagi quyosh panelli chiroq kunduzi nur olib, energiyani akkumulyatorda saqlaydi va kechqurun yonadi. Chiroq yorug‘lik manbai bo‘lgani uchun yoritadi, yo‘l va devor esa faqat nur tushgani uchun ko‘rinadi.

Kim ishlatadi

Quyosh chiroqlarini o‘rnatuvchilar yo‘lni yoritadi, fotograflar yorug‘lik manbaini tanlaydi, sahna yoritish ustalari spektakl uchun nur sozlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kechqurun xonada oynalarni yopib, kattalardan chiroqni bir daqiqaga o‘chirishni so‘rang. Qaysi narsalar ko‘rinishda qoladi (masalan, telefon ekrani, kichik indikator chirog‘i), qaysilari yo‘qoladi? Birinchilari yorug‘lik manbai.

Namunalar
Quyosh — tabiiy manba, Oy — yoritilgan jism: kechasi Oyni Quyosh nuri tufayli ko‘ramiz.
Quyosh batareyali kalkulyator yorug‘likni elektr energiyasiga aylantiradi, shuning uchun qorong‘ida ishlamaydi.
Sinfda faoliyat

«Manbami yoki yoritilgan jismmi?»: o‘quvchilar rasmlar (Quyosh, Oy, sham, kitob, ekran, olmos) uchun javob beradi. Qorong‘i xonada fonar va oyna bilan kuzating. Xavfsizlik: lazerli ko‘rsatkichni ko‘zga to‘g‘rilamang, Quyoshga qaramang, fonar nurini yuzga yo‘naltirmang.

Mashq
1
Yorug‘lik manbai nima? Ikkita tabiiy manbaga misol keltiring.
2
Oy yorug‘lik manbaimi? Nima uchun biz uni ko‘ramiz?
3
Uchta sun’iy yorug‘lik manbaini ayting.
4
Quyosh batareyasi yorug‘likni qaysi energiyaga aylantiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘shnimiz uchun gulzorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →