Tovush manbalari va uni qabul qilgichlar
Tovush chiqaradigan har qanday jism tebranadi: parta chetidan chiqarilgan chizg‘ich, tortilgan tor, karnay pardasi, ovoz paychalari. Takrorlanuvchi harakat tebranma harakat deyiladi. 1 sekunddagi tebranishlar soni chastota (ν) deyiladi; birligi — gers (Hz): 1 Hz = sekundiga 1 tebranish. Inson qulog‘i taxminan 16 Hz dan 20 000 Hz gacha tovushni eshitadi; 16 Hz dan past tovush — infratovush, 20 000 Hz dan yuqori — ultratovush. Ko‘pgina hayvonlar boshqacha eshitadi: it va mushuk, ko‘rshapalak ultratovushni ham eshitadi, delfinlar juda yuqori chastotalarni (100 kHz dan ham yuqori) qabul qiladi. Aniq chastotali tovush chiqaradigan asbob — kamerton: ikki shoxli metall asbob, uni 1711-yilda ingliz musiqachisi Jon Shor ixtiro qilgan; uning tovushi rezonator (yog‘och quti) bilan kuchaytiriladi; rubob, dutor, tanbur kabi asboblarda ham tor ostida rezonator bor. Tovush qabul qilgichlar: inson qulog‘i (quloq pardasi tebranadi va signal miyaga boradi), mikrofon — tovush tebranishlarini elektr tebranishlariga aylantiradi (yunoncha mikros — kichik, fon — tovush). Baland ovozda uzoq musiqa tinglash eshitishni susaytiradi — quloqni asrang.
Tajriba: parta chetidan chizg‘ichni chiqarib, uzun va qisqa uchi bilan tebrating — qisqa qismda tovush eshitiladi (chastota ortadi). Kamerton bo‘lsa, uni suvga tekkizib suv sachrashini kuzating. Xavfsizlik: qattiq tovush chiqarmang va quloq yonida baland ovoz chiqarmang; kamertonni qattiq jismga urmang, rezina bolg‘achadan foydalaning; plastik chizg‘ichni barmoqqa urmang.