ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Yorug‘lik laboratoriyalari. VI bobni takrorlash

Darslar 60–62 · 3 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
60

Laboratoriya ishi. Yassi ko‘zgu yordamida yorug‘likning qaytishini o‘rganish

Darslik, 149–150-betlar
MaqsadYassi ko‘zgu yordamida yorug‘likning qaytish qonunini tajribada tekshirish: tushish va qaytish burchaklarini o‘lchash.
Yangi so‘zlar
optik disk · optical disc (angle board)transportir · protractornormal (perpendikulyar) · normal (perpendicular)qaytish burchagi · angle of reflection
Tushuntirish

Kerakli asboblar: o‘rtasiga yassi ko‘zgu o‘rnatilgan optik disk (yoki oddiy qog‘oz ustiga qo‘yilgan ko‘zgu), ingichka nur beruvchi fonar yoki nurli ko‘rsatkich (3–6 V lampochka), oq qalin qog‘oz, transportir, chizg‘ich. Ko‘zguni qog‘ozdagi to‘g‘ri chiziqqa tik qilib o‘rnating; chiziqning o‘rtasida unga perpendikulyar (normal) chizing. Fonar nurini ko‘zguning shu nuqtasiga yo‘naltiring: qog‘oz ustida tushgan va qaytgan nurning izi ko‘rinadi, ularni qalam bilan belgilang. Tushish burchagi α va qaytish burchagi β ni normaldan transportir bilan o‘lchang. α ni 20°, 40°, 60° qilib o‘zgartirib, β ni yozib boring. Natijada β ≈ α ekanligini, shuningdek tushgan nur, qaytgan nur va normal bir tekislikda yotishini ko‘rasiz (qog‘ozni biroz burib tekshirish mumkin). Tushish burchagi 0° (nur normal bo‘ylab) bo‘lsa, nur o‘z yo‘lidan qaytadi: β = 0°. Kichik farq o‘lchash xatoligi.

!Diqqat!
Nurni hech kimning ko‘ziga to‘g‘rilamang; faqat 3–6 V lampochka ishlating (tarmoqdan emas); shisha ko‘zguni ehtiyotkorlik bilan ushlang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

To‘xtab turgan mashinaning yon oynasini to‘g‘rilayotganda haydovchi orqadagi yordamchisini oynada ko‘rsa, yordamchi ham haydovchining ko‘zini ko‘ra oladi. Sababi, nur teskari yo‘ldan ham xuddi shu burchak bilan qaytadi.

Kim ishlatadi

Haydovchilar oynalarni to‘g‘rilaydi, quyosh elektr stansiyasi muhandislari oynalarni nurni kerakli joyga tushiradigan burchakka qo‘yadi, bilyard o‘yinchilari to‘pni devordan qaytish burchagi bilan yo‘naltiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonadagi oyna oldida shunday joy toping: oynada eshik oldida turgan kishini ko‘rsangiz, u ham sizni ko‘radi. Buni birga tekshirib ko‘ring.

Namunalar
αβ
α = 40° o‘lchandi, β = 39° chiqdi: farq 1° — o‘lchash xatosi; qonun tasdiqlandi.
25°25°
Tushgan va qaytgan nurlar orasidagi burchak α + β = 2α; α = 25° bo‘lsa 50°.
Sinfda faoliyat

Laboratoriya ishi (juftlikda): α = 20°, 40°, 60° uchun β ni o‘lchab jadvalga yozing: «α, β, α − β». Xavfsizlik: nurni hech kimning ko‘ziga to‘g‘rilamang; lazer ko‘rsatkich ishlatilsa, kattalar nazorati; faqat 3–6 V lampochka (tarmoqdan emas); shisha ko‘zguni ehtiyotkorlik bilan ushlang.

Mashq
1
Qaytish burchagi qanday o‘lchanadi: ko‘zgu sirtidanmi yoki normaldanmi?
2
α = 35° bo‘lsa, β necha gradus?
3
α = 30° bo‘lsa, tushgan va qaytgan nurlar orasidagi burchak necha gradus?
4
Nur ko‘zguga normal bo‘ylab tushsa, nima bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →