☰ Mundarija · Fizika

Yorug‘lik laboratoriyalari. VI bobni takrorlash

Darslar 60–62 · 3 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
60

Laboratoriya ishi. Yassi ko‘zgu yordamida yorug‘likning qaytishini o‘rganish

Darslik, 149–150-betlar
MaqsadYassi ko‘zgu yordamida yorug‘likning qaytish qonunini tajribada tekshirish: tushish va qaytish burchaklarini o‘lchash.
Yangi so‘zlar
optik disk · optical disc (angle board)transportir · protractornormal (perpendikulyar) · normal (perpendicular)qaytish burchagi · angle of reflection
Tushuntirish

Kerakli asboblar: o‘rtasiga yassi ko‘zgu o‘rnatilgan optik disk (yoki oddiy qog‘oz ustiga qo‘yilgan ko‘zgu), ingichka nur beruvchi fonar yoki nurli ko‘rsatkich (3–6 V lampochka), oq qalin qog‘oz, transportir, chizg‘ich. Ko‘zguni qog‘ozdagi to‘g‘ri chiziqqa tik qilib o‘rnating; chiziqning o‘rtasida unga perpendikulyar (normal) chizing. Fonar nurini ko‘zguning shu nuqtasiga yo‘naltiring: qog‘oz ustida tushgan va qaytgan nurning izi ko‘rinadi, ularni qalam bilan belgilang. Tushish burchagi α va qaytish burchagi β ni normaldan transportir bilan o‘lchang. α ni 20°, 40°, 60° qilib o‘zgartirib, β ni yozib boring. Natijada β ≈ α ekanligini, shuningdek tushgan nur, qaytgan nur va normal bir tekislikda yotishini ko‘rasiz (qog‘ozni biroz burib tekshirish mumkin). Tushish burchagi 0° (nur normal bo‘ylab) bo‘lsa, nur o‘z yo‘lidan qaytadi: β = 0°. Kichik farq o‘lchash xatoligi.

Namunalar
α = 40° o‘lchandi, β = 39° chiqdi: farq 1° — o‘lchash xatosi; qonun tasdiqlandi.
Tushgan va qaytgan nurlar orasidagi burchak α + β = 2α; α = 25° bo‘lsa 50°.
Sinfda faoliyat

Laboratoriya ishi (juftlikda): α = 20°, 40°, 60° uchun β ni o‘lchab jadvalga yozing: «α, β, α − β». Xavfsizlik: nurni hech kimning ko‘ziga to‘g‘rilamang; lazer ko‘rsatkich ishlatilsa, kattalar nazorati; faqat 3–6 V lampochka (tarmoqdan emas); shisha ko‘zguni ehtiyotkorlik bilan ushlang.

Mashq
1
Qaytish burchagi qanday o‘lchanadi: ko‘zgu sirtidanmi yoki normaldanmi?
2
α = 35° bo‘lsa, β necha gradus?
3
α = 30° bo‘lsa, tushgan va qaytgan nurlar orasidagi burchak necha gradus?
4
Nur ko‘zguga normal bo‘ylab tushsa, nima bo‘ladi?