ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Termometr tajribasi. IV bobni takrorlash

Darslar 45–46 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
45

Laboratoriya ishi. Termometr yordamida havo va suyuqlik temperaturasini o‘lchash

Darslik, 114-bet
MaqsadTermometr bilan havo va suyuqlik temperaturasini to‘g‘ri o‘lchash, shkala bo‘linma bahosini topish va aralashma temperaturasini kuzatish.
Yangi so‘zlar
bo‘linma bahosi · value of a scale divisionxona temperaturasi · room temperaturearalashma temperaturasi · temperature of a mixtureo‘lchash xatoligi · measurement error
Tushuntirish

Kerakli asboblar: laboratoriya termometri (spirtli yoki elektron), iliq va sovuq suv, menzurka, shisha o‘rniga plastik stakanlar, aralashtirgich tayoqcha, soat. Avval termometr shkalasi bo‘linmasining bahosini topamiz: ikki yaqin raqam ayirmasini ular orasidagi bo‘linmalar soniga bo‘lamiz (masalan, 10 °C va 20 °C orasida 10 bo‘linma bo‘lsa, bir bo‘linma 1 °C). Termometrni sinf devoriga quyosh nuri tushmaydigan, isitgichdan uzoq joyga osamiz va 5–6 daqiqa o‘tgach, ko‘rsatish o‘zgarmay qolganda xona temperaturasini yozamiz. Keyin 100 ml iliq suvni (taxminan 40–50 °C, kattalar tayyorlagan) stakanga quyib, termometrni tushiramiz, 1 daqiqadan so‘ng t₁ ni, suvdan chiqarmay o‘qiymiz. Xuddi shunday 100 ml sovuq suvning t₂ sini o‘lchaymiz. So‘ng ikkalasini aralashtirib, t₃ ni o‘lchaymiz. Odatda t₃ ikki temperatura orasida, teng miqdorda deyarli o‘rtacha (t₁ + t₂) : 2 ga yaqin bo‘ladi, kichik farq issiqlikning atrof-muhitga va idishga yo‘qolishidan.

!Diqqat!
Faqat kattalar tayyorlagan iliq suv (45 °C dan oshmasin); qaynoq suv, gaz va plita ishlatilmaydi. Shisha termometr sinsa, bo‘laklarini ushlamang.
0° muz100° qaynash20 °C293,15 K68 °F

T = t + 273,15 = 293,15 K · F = 1,8·t + 32 = 68 °F

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab issiqxonasida to‘garak a’zolari termometrni quyoshli oyna oldiga osdi va u 38 °C ko‘rsatdi. Uni o‘simlik bo‘yi balandligida, soyaga ko‘chirishgach 30 °C chiqdi. O‘simliklar shu haroratni his qiladi, shuning uchun termometr to‘g‘ri joyda bo‘lishi kerak.

Kim ishlatadi

Issiqxona fermerlari o‘simlik uchun to‘g‘ri haroratni kuzatadi, laborantlar suyuqlik haroratini aniq o‘lchaydi, ob-havo stansiyasi xodimlari termometrni soyada o‘rnatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda xona termometri bo‘lsa, uning bitta mayda bo‘linmasi necha gradusligini toping va ko‘z balandligida o‘qib, haroratni ovoz chiqarib ayting. Termometr bo‘lmasa, chizg‘ichning mm bo‘linmasini tekshiring.

Namunalar
0102030405046143029t₁t₂t₃ kutilgant₃ o‘lchangant, °C
t₁ = 46 °C, t₂ = 14 °C bo‘lsa, kutiladigan t₃ ≈ (46 + 14) : 2 = 30 °C; o‘lchangan 29 °C — yaxshi natija.
Shkala 20 °C va 30 °C orasida 5 bo‘linma bo‘lsa, bo‘linma bahosi (30 − 20) : 5 = 2 °C.
Sinfda faoliyat

Laboratoriya ishi (guruhda): xona, iliq suv, sovuq suv va aralashma temperaturasini o‘lchab, jadvalga yozing: «t₁, t₂, t₃, (t₁ + t₂) : 2». Xavfsizlik: faqat kattalar tayyorlagan iliq suv (45 °C dan oshmasin), qaynoq suv ham, gaz yoki plita ham ishlatilmaydi; shisha termometrni stol chetidan uzoqroq qo‘ying, sinsa ushlamang.

Mashq
1
Termometr shkalasi 0 °C va 10 °C orasida 5 bo‘linma. Bir bo‘linma necha °C?
010°C
2
Nima uchun suvdagi termometr ko‘rsatishini uni chiqarmay o‘qish kerak?
3
t₁ = 50 °C, t₂ = 20 °C teng massali suvlar. Taxminiy t₃ necha °C?
4
Nega o‘lchangan t₃ nazariy qiymatdan odatda biroz past chiqadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQog‘oz parchalari va elektrHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →