Laboratoriya ishi. Termometr yordamida havo va suyuqlik temperaturasini o‘lchash
Kerakli asboblar: laboratoriya termometri (spirtli yoki elektron), iliq va sovuq suv, menzurka, shisha o‘rniga plastik stakanlar, aralashtirgich tayoqcha, soat. Avval termometr shkalasi bo‘linmasining bahosini topamiz: ikki yaqin raqam ayirmasini ular orasidagi bo‘linmalar soniga bo‘lamiz (masalan, 10 °C va 20 °C orasida 10 bo‘linma bo‘lsa, bir bo‘linma 1 °C). Termometrni sinf devoriga quyosh nuri tushmaydigan, isitgichdan uzoq joyga osamiz va 5–6 daqiqa o‘tgach, ko‘rsatish o‘zgarmay qolganda xona temperaturasini yozamiz. Keyin 100 ml iliq suvni (taxminan 40–50 °C, kattalar tayyorlagan) stakanga quyib, termometrni tushiramiz, 1 daqiqadan so‘ng t₁ ni, suvdan chiqarmay o‘qiymiz. Xuddi shunday 100 ml sovuq suvning t₂ sini o‘lchaymiz. So‘ng ikkalasini aralashtirib, t₃ ni o‘lchaymiz. Odatda t₃ ikki temperatura orasida, teng miqdorda deyarli o‘rtacha (t₁ + t₂) : 2 ga yaqin bo‘ladi, kichik farq issiqlikning atrof-muhitga va idishga yo‘qolishidan.
T = t + 273,15 = 293,15 K · F = 1,8·t + 32 = 68 °F
Maktab issiqxonasida to‘garak a’zolari termometrni quyoshli oyna oldiga osdi va u 38 °C ko‘rsatdi. Uni o‘simlik bo‘yi balandligida, soyaga ko‘chirishgach 30 °C chiqdi. O‘simliklar shu haroratni his qiladi, shuning uchun termometr to‘g‘ri joyda bo‘lishi kerak.
Issiqxona fermerlari o‘simlik uchun to‘g‘ri haroratni kuzatadi, laborantlar suyuqlik haroratini aniq o‘lchaydi, ob-havo stansiyasi xodimlari termometrni soyada o‘rnatadi.
Uyda xona termometri bo‘lsa, uning bitta mayda bo‘linmasi necha gradusligini toping va ko‘z balandligida o‘qib, haroratni ovoz chiqarib ayting. Termometr bo‘lmasa, chizg‘ichning mm bo‘linmasini tekshiring.
Laboratoriya ishi (guruhda): xona, iliq suv, sovuq suv va aralashma temperaturasini o‘lchab, jadvalga yozing: «t₁, t₂, t₃, (t₁ + t₂) : 2». Xavfsizlik: faqat kattalar tayyorlagan iliq suv (45 °C dan oshmasin), qaynoq suv ham, gaz yoki plita ham ishlatilmaydi; shisha termometrni stol chetidan uzoqroq qo‘ying, sinsa ushlamang.