Tekis va notekis harakat haqida tushuncha. Tezlik va uning birliklari
Agar jism teng vaqt oraliqlarida bir xil yo‘llarni bosib o‘tsa, harakat tekis deyiladi; aks holda harakat notekis bo‘ladi. Tekis harakatda tezlik — bosib o‘tilgan yo‘lning shu yo‘lga ketgan vaqtga nisbati: v = s : t. Bundan s = v · t va t = s : v ham kelib chiqadi. XBSda tezlik birligi — m/s, ko‘pincha km/soat ham ishlatiladi. Ular orasidagi bog‘lanish: 1 m/s = 3,6 km/soat, ya’ni km/soat dan m/s ga o‘tish uchun 3,6 ga bo‘lamiz, m/s dan km/soat ga o‘tish uchun 3,6 ga ko‘paytiramiz. Masalan, 72 km/soat = 72 : 3,6 = 20 m/s. Real harakat deyarli doim notekis, shuning uchun o‘rtacha tezlik ishlatiladi: butun bosib o‘tilgan yo‘lni butun sarflangan vaqtga bo‘lamiz (tezliklarning oddiy o‘rtachasi emas!). Tezlikni spidometr ko‘rsatadi.
«Sekundomer bilan tezlik»: o‘quvchi 10 m masofani odatdagi qadam bilan yuradi, sheriklar vaqtni sekundomerda o‘lchaydi; tezlik v = 10 : t hisoblanadi va km/soat ga o‘tkaziladi. Xavfsizlik: yugurmang, to‘siqsiz joyda (zal yoki maydon) bajaring.