ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Paskal qonuni va suyuqlik bosimi

Darslar 25–26 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
25

Paskal qonuni va uning qo‘llanilishi

Darslik, 60–61-betlar
MaqsadPaskal qonunini, uning gaz va suyuqliklarda namoyon bo‘lishini va gidravlik press ishlash prinsipini bilish.
Yangi so‘zlar
Paskal qonuni · Pascal’s lawgidravlik press · hydraulic pressporshen · pistonuzatish · transmission
Tushuntirish

Frantsuz olimi Blez Paskal (1623–1662) 1653-yilda quyidagi qonunni ta’riflagan: suyuqlik yoki gazga berilgan tashqi bosim suyuqlik yoki gazning barcha nuqtalariga o‘zgarmasdan, hamma yo‘nalishda bir xil uzatiladi. Buni shishadagi suv yoki yopiq rezina shar misolida ko‘rish mumkin: shar qaysi joyidan bosilmasin, uning hamma tomoni bir xil shishadi. Qattiq jismlar kuchni faqat kuch yo‘nalishida uzatadi, suyuqlik va gazlar esa bosimni hamma yo‘nalishda uzatadi, chunki ularning molekulalari harakatchan. Paskal qonuniga gidravlik press, gidravlik tormoz, avtomobil ko‘targichi, ekskavator kabi mashinalar asoslangan. Gidravlik pressda ikki ulangan silindr bor, ularda yuzalari S₁ va S₂ bo‘lgan porshenlar harakatlanadi. Bosimlar teng bo‘lgani uchun F₁ : S₁ = F₂ : S₂, bundan F₂ : F₁ = S₂ : S₁: yuzasi necha marta katta bo‘lsa, kuchdan shuncha marta yutiladi.

F₁F₂S₁S₂
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla sartaroshxonasida mijoz o‘tirgan kreslo pedalni bir necha marta bosganda ko‘tariladi. Kichik porshenga ozgina kuch beriladi, bosim suyuqlik orqali katta porshenga uzatiladi va u butun odamni ko‘taradi.

Kim ishlatadi

Sartarosh va tish shifokori kreslosi ko‘tarilishini boshqaradi, zavod ishchisi gidravlik press bilan ishlaydi, mexanik gidravlik jihozlarni ta’mirlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Havo bilan to‘la yopiq polietilen xaltachani (yoki shar bo‘lsa, shuni) bir uchidan ohista bosing va boshqa uchi shishishini kuzating. Yuzingizdan uzoqroq tuting va qattiq siqmang. Bosim gazda ham hamma yo‘nalishga uzatiladi.

Namunalar
S₁ = 10 sm², S₂ = 500 sm², F₁ = 100 N: F₂ = F₁ · S₂ : S₁ = 100 · 500 : 10 = 5000 N.
Avtoservisdagi gidravlik ko‘targich kichik porshenni biroz bosish bilan og‘ir avtomobilni ko‘taradi.
Sinfda faoliyat

«Shpritsli gidravlika»: ikki ingichka va yo‘g‘on, igna olingan (igna bo‘lmagan!) plastik shpritsni suv to‘ldirilgan naycha bilan ulang; bittasini bossangiz, ikkinchisi harakatlanishini kuzating. Xavfsizlik: faqat igna olib tashlangan shpritslar ishlating; kattalar nazorati ostida bajaring, suv to‘kilsa artib qo‘ying.

Mashq
1
Paskal qonuni nimani anglatadi?
2
Gidravlik pressda F₁ = 50 N, S₂ : S₁ = 20 marta. F₂ necha N?
3
Gidravlik pressda S₁ = 5 sm², S₂ = 200 sm², F₁ = 30 N. F₂ necha N?
4
Nima uchun qattiq jism va suyuqlik bosimni turlicha uzatadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVaqt devoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →