☰ Mundarija · Fizika

Fizika nima? Tarixdan lavhalar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
1

Fizika nimani o‘rganadi? Fizik hodisalar

Darslik, 3–5-betlar
MaqsadFizika nimani o‘rganishini va mexanik, issiqlik, elektr, yorug‘lik, tovush hodisalarini ajrata olishni bilib olish.
Yangi so‘zlar
fizika · physics (from Greek physis, “nature”)tabiat hodisasi · natural phenomenonmexanik hodisa · mechanical phenomenonyorug‘lik hodisasi · light phenomenon
Tushuntirish

Fizika — tabiat haqidagi fan. Yog‘ayotgan qor, oqayotgan suv, suzib yurgan bulut, yonayotgan chiroq — bularning hammasi tabiat hodisalaridir. Fizika bu hodisalar qanday va nima uchun ro‘y berishini, ularda qanday qonuniyatlar borligini o‘rganadi. Fizikaga tayanib odamlar elektr stansiyalari, mashinalar, uy-ro‘zg‘or texnikasini yaratgan. Hodisalar alomatlariga ko‘ra besh guruhga bo‘linadi: mexanik (jismlarning harakati), issiqlik (qizish, erish, qaynash), elektr, yorug‘lik va tovush hodisalari. Ularni o‘rganishni moddaning qanday tuzilganidan boshlaymiz. 6-sinfda ularning hammasi bilan dastlabki tanishuv bo‘ladi.

Namunalar
Velosipedning harakati — mexanik hodisa; suvning muzlashi — issiqlik hodisasi; kamalakning paydo bo‘lishi — yorug‘lik hodisasi; momaqaldiroq guldirashi — tovush hodisasi.
Plastmassa taroq sochga ishqalangach qog‘oz parchalarini tortadi — bu elektr hodisasi.
Sinfda faoliyat

«Hodisa kartochkalari»: o‘qituvchi 15 ta hodisa yozilgan kartochka tayyorlaydi (masalan, «qor erishi», «chaqmoq», «mashina yurishi»). Guruhlar ularni besh turga ajratib, doskadagi jadvalga yopishtiradi.

Mashq
1
«Fizika» so‘zi qaysi tildan olingan va nimani anglatadi?
2
Muzqaymoqning erishi qaysi hodisalar guruhiga kiradi?
3
Qaysi biri mexanik hodisa: shamning yonishi yoki avtobusning yurishi?
4
Nima uchun tabiat qonuniyatlarini bilish insonga foydali?