Fizika nimani o‘rganadi? Fizik hodisalar
Fizika — tabiat haqidagi fan. Yog‘ayotgan qor, oqayotgan suv, suzib yurgan bulut, yonayotgan chiroq — bularning hammasi tabiat hodisalaridir. Fizika bu hodisalar qanday va nima uchun ro‘y berishini, ularda qanday qonuniyatlar borligini o‘rganadi. Fizikaga tayanib odamlar elektr stansiyalari, mashinalar, uy-ro‘zg‘or texnikasini yaratgan. Hodisalar alomatlariga ko‘ra besh guruhga bo‘linadi: mexanik (jismlarning harakati), issiqlik (qizish, erish, qaynash), elektr, yorug‘lik va tovush hodisalari. Ularni o‘rganishni moddaning qanday tuzilganidan boshlaymiz. 6-sinfda ularning hammasi bilan dastlabki tanishuv bo‘ladi.
| Hodisalar guruhi | Misol |
|---|---|
| Mexanik | velosipedning harakati |
| Issiqlik | suvning muzlashi |
| Elektr | taroqning qog‘ozni tortishi |
| Yorug‘lik | kamalakning paydo bo‘lishi |
| Tovush | momaqaldiroq guldirashi |
Mahallada yomg‘irdan keyin qolgan ko‘lmak quyoshda quriydi, belanchak g‘ijirlab tebranadi, kechqurun ko‘cha chirog‘i yonadi. Bola bularni issiqlik, mexanik, tovush va yorug‘lik hodisalariga ajratadi va «nega bunday bo‘ladi?» deb so‘ra boshlaydi.
Muhandis ko‘prik qancha yukka chidashini hisoblaydi, elektrchi yoritish tizimini loyihalaydi, shifokor ultratovush asbobi bilan ichki a’zolarni ko‘radi. Ularning hammasi fizika qonunlariga tayanadi.
Maktabga ketayotganda yoki deraza oldida bitta hodisani tanlang (masalan, ko‘lmakning qurishi yoki avtobusning to‘xtashi) va u haqida bitta «nega?» savolini yozing. Savolni darsga olib keling.
«Hodisa kartochkalari»: o‘qituvchi 15 ta hodisa yozilgan kartochka tayyorlaydi (masalan, «qor erishi», «chaqmoq», «mashina yurishi»). Guruhlar ularni besh turga ajratib, doskadagi jadvalga yopishtiradi.